Ndị kọmitii kansụl maka nnwere onwe na ibu ọrụ na sayensị na-edu (CFRS), ọnọdụ a na-anabata mmasị na-eto eto n'etiti ndị òtù ISC na ụkpụrụ omume nke ego nyocha. Ọ na-elekwasị anya n'otu akụkụ dị mkpa ebe ọganihu bara uru na ọnụ ahịa ga-ekwe omume maka mmadụ niile, site na ndị nchọpụta n'otu n'otu ruo na gọọmentị: na-eme ka nghọta dị na otu esi enweta ego nyocha.
A na-enweta nkwado sayensị site n'ọtụtụ ebe: gọọmentị, ụlọ ọrụ, ndị NGO, na ndị enyemaka. N'ime usoro a dị mgbagwoju anya, enwere ike iji njikọ ego zoro ezo iji gbagọọ nchọpụta sayensị, duhie ọha na eze, na ịkwụsị ihe àmà. Iji ihe ndị dị otú ahụ eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi na-akpali ihe ọmụma na-ezighị ezi, na-emebi ntụkwasị obi na sayensị, ma nwee ike imerụ ndị mmadụ na mbara ala.
Ọkwa ọhụrụ nke ISC na-akpọ maka nghọta zuru oke na ego nyocha dị ka ụzọ nchekwa mbụ dị mfe, ngwa ngwa na dị irè megide ihe egwu ndị a. Ọ na-eme ka ọ pụta ìhè na ichekwa sayensị bụ oke ọrụ gbadoro ụkwụ na ikike mmadụ. Mgbe a na-eji sayensị eme ihe, a na-egbochi ndị mmadụ inweta ihe ọmụma a pụrụ ịdabere na ya, nke a na-egbochikwa mmega ahụ dị mma nke mmadụ ikike isonye na irite uru na sayensị.
International Science Council ọnọdụ na nchọpụta ego nghọta
Usoro sayensị dabere na ikpughe, arụmụka na nkatọ, echiche ndị bụ isi, ihe akaebe, na ejighị n'aka ma na-emebi emebi mgbe agbagọ ma ọ bụ mebie usoro a. Ego na ọdịmma ndị ọzọ nke ndị na-enye ego na ndị nyocha nwere ike ime ka esemokwu nke mmasị na mgbagha ma ọ bụ nkwụsị nke usoro nyocha na nsonaazụ. Iji hụ na arụrụ ọrụ nke arụmụka sayensị na mmepụta ihe ọmụma, ọ dị oke mkpa na a na-ekpughere ọha na eze isi mmalite nke ego maka nyocha. Ego nyocha nke ụlọ ọrụ nkeonwe, nke gọọmentị, otu ndị na-abụghị gọọmentị na ndị ọrụ enyemaka nwere ike ịkọrọ ya site n'ọtụtụ mmasị metụtara akụ na ụba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ echiche echiche, nke nwere ike iwelite mmasị nwere mmasị na otu nsonaazụ nyocha nke a na-akwado. Ịdị adị nke mmasị dị otú ahụ bụ ihe a na-apụghị izere ezere. Ihe ọjọọ nke ọnọdụ a na-achọ ileba anya bụ ebe ndị na-enye ego na ndị na-eme nchọpụta na-achọ imetụta, mebie ma ọ bụ megharịa usoro nyocha na nsonaazụ na ọrụ nke mmasị dị otú ahụ.
Ụlọ ọrụ sayensị ọgbara ọhụrụ na-adabere na isi mmalite dị iche iche nke ego gbasara ọha na eze (dịka ngalaba gọọmentị na òtù dị iche iche), ngalaba nkeonwe (ụlọ ọrụ na ndị ọzọ na-eme ihe na-erite uru) na ọha mmadụ (dịka isi mmalite enyemaka na NGO). Niile na-akwalite ihe ọhụrụ ma na-akwado ọganihu dị egwu na-emeziwanye ma na-echekwa ọdịmma nke ndị mmadụ na ụwa. Agbanyeghị, nyocha sayensị niile na-adighi ike na ntughari na eleghi anya na-emetụta ndị na-enye ego na ndị nyocha nke nwere ike imetụta izi ezi na nsonaazụ ọha na eze na-adịghị mma. A na-ebelata ihe egwu dị n'ịghọ aghụghọ na nhụsianya mgbe isi mmalite ego na mmekọrịta dị n'etiti ndị na-enye ego na ndị nchọpụta na-emeghe ka ọha na eze na ndị ọkà mmụta sayensị nyochaa.
N'ọnọdụ ụfọdụ, ndị na-enye ego nwere ike nwere ọdịmma akụ na ụba ma ọ bụ nke na-abụghị nke akụ na ụba nwere ike ịkwado omume ndị na-egbochi, na-akọwahie, dọpụ uche ma ọ bụ na-emebi nkwenye sayensị kwadoro nke ọma maka ọganihu nke ọdịmma ndị ahụ. N'ụzọ dị otú a, enwere ike iji ego nyocha mee ihe iji mebie iguzosi ike n'ezi ihe na ihe si na sayensị pụta na ịgbasa ozi na-ezighị ezi na mgbasa ozi.[1]
Enwere ozi na-ezighi ezi na omume mgbagha, mgbe ụfọdụ a na-akpọ "akwụkwọ ọgụgụ", nke na-adabere na mmekọrịta dị n'etiti ndị na-enye ego na ndị na-eme nchọpụta bụ ndị ezoro ezo n'ihu ọha. Ha na-arụ ọrụ, akụkụ ụfọdụ, n'ihi na a na-eme ka ọha na eze kwenye na a na-emepụta nchọpụta a na-emepụta n'adabereghị na azụmahịa ma ọ bụ ihe ndị ọzọ pụrụ iche. Mgbasa mgbasa ozi na-emegide sayensị nke ụtaba, mmanụ ọkụ, na ụlọ ọrụ pesticide na-eme bụ otu ikpe. Amụma ha na mmetụta ha bụ nke a maara ugbu a n'ọtụtụ ebe maka ịzụ ahịa ahịa na ịkpachapụ anya na-ezighị ezi. nnukwu mmetụta ọjọọ na ahụike mmadụ na gburugburu ebe obibi, enwere mgbochi sayensị omume site na gọọmentị, na-akwalite atụmatụ dị iche iche, dị ka ndị na-emetụta ahụ ike na gburugburu ebe obibi atumatu. Mgbasa ozi zuru ụwa ọnụ a na-aga n'ihu, dị ka ọtụtụ obere mbọ na-eme iji kpuchie ihe akaebe sayensị n'ofe ọtụtụ usoro sayensị n'ụwa niile. Mmegbu na iji usoro sayensị eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi na-emebi ntụkwasị obi ọha na eze na sayensị ma nwee ike ịkpata nnukwu mmerụ ahụ ọha. Ihe iyi egwu dị ukwuu nke World Economic Forum nwere Akụkọ ihe ize ndụ zuru ụwa ọnụ 2025 na-edepụta ihe ọmụma na-ezighị ezi na mgbasa ozi (nke sara mbara, na n'ofe nke sayensị) dị ka ihe ize ndụ kachasị dị mkpirikpi maka mmepe mmadụ n'ime afọ abụọ na-esote - n'ihu ihe omume ihu igwe dị oke egwu na agha agha - na dịka naanị otu n'ime ihe ize ndụ 5 kachasị elu n'ime afọ iri na-abịanụ nke na-adịghị emetụta mmebi nke gburugburu ebe obibi.
Ndị ISC Ụkpụrụ nke nnwere onwe na ibu ọrụ na sayensị mesie ike ọrụ nkekọrịtara na usoro sayensị zuru ụwa ọnụ iji hụ na nyocha sayensị, data, na nchoputa na-enwere onwe ya pụọ na mmetụta ọjọọ na-esite na ego na esemokwu nke mmasị ndị ọzọ na-eduga n'ịgbanwe nyocha sayensị. Ikwe ka e jiri sayensị mee ihe maka mgbasa ozi na-abụghị eziokwu na-anọchi anya ọdịda nke ụkpụrụ ndị a, nke na-etinye ihe ize ndụ ụgha, na-eduhie eduhie, na nke na-emerụ ahụ. N'ụzọ bụ isi, nke a na-emebi ọnọdụ na ọrụ nke sayensị dị ka ihe ọma ọha zuru ụwa ọnụ - ozi na-ezighi ezi enweghị ike ịbụ ihe bara uru. Dị ka e gosipụtara na 2024 kọọrọ ndị otu UN Human Rights Council site n'aka onye nta akụkọ pụrụ iche n'ihe gbasara ikike omenala, njigide ihe akaebe sayensị, data, na nkwenye na mgbasa ozi na-ezighị ezi na mgbasa ozi na-egosikwa mmebi iwu siri ike nke. ikike isonye na irite uru na sayensị site n'igbochi ọha mmadụ inweta ezi ozi sayensị na itinye ya n'ọrụ n'ụzọ bara uru.
N'afọ 2022, odeakwụkwọ ukwu UN wepụtara akụkọ, Na-emegide mgbasa ozi, nke chọrọ itinye ego n'ọgụ megide mgbasa ozi. Ọtụtụ ngwaọrụ dị na-enyere aka ịlụso ihe ọmụma na-ezighị ezi ọgụ, mana otu ụzọ dị mfe na enweghị mgbagha, ndị sayensị na-edobere nke ọma iji nweta ọtụtụ ebe ozugbo na-ekwusi ike na nghọta nke isi mmalite ego nyocha, n'agbanyeghị ebe ọ si. Ịnye ego nghọta, ọ bụ ezie na ọ bụghị ngwọta zuru oke, bụ nzọụkwụ mbụ dị mfe nke mbelata na nke iwepụ ihe ọmụma na-emegide sayensị na mgbasa ozi mgbasa ozi. Nghọta anaghị egosi mbelata ego ọ bụla, na ndị otu enweela ozi niile achọrọ n'aka. Ya mere, ọnụ ahịa nke imejuputa nghọta na-adịkarị ala, ebe ụgwọ ọrụ nwere ike ịdị elu - ịba ụba nke sayensị na ntụkwasị obi na sayensị, nke na-abara ọha mmadụ uru.
Obodo sayensị zuru ụwa ọnụ - na ọkwa niile, site na ndị mmadụ n'otu n'otu gaa na ụlọ ọrụ na gọọmentị - nwere ọrụ doro anya iji nọgide na-agbasawanye nghọta nke isi mmalite ego nyocha. Ọrụ a na-adịwanye ngwa ngwa n'ihi na ego gọọmentị na-ebelata akpaliwo mahadum na ụlọ ọrụ nyocha ndị ọzọ, dịka ọmụmaatụ, ịmekwu usoro ịzụ ahịa, gụnyere ịchọta ego nke ụlọ ọrụ nkeonwe. Ngbanwe a na-emekarị na-enwe ntakịrị ma ọ bụ enweghị nlebara anya maka nghọta.
Ndị ISC na-ekwusi ike na nghọta ego nyocha zuru ụwa ọnụ bụ akụkụ dị oke mkpa nke omume sayensị na-ahụ maka ọrụ yana usoro nchebe mbụ megide imebi nguzosi ike n'ihe nyocha yana mgbasa ozi na-ezighi ezi na mgbasa ozi. Ndị ISC na-atụ aro ka:
[1] ISC na-esochi ya Nghọta UN maka ihe na-ezighi ezi na ngbanwe, ebe ozi na-ezighi ezi na-ezo aka na mgbasa ozi na-ezighi ezi na-atụghị anya ya ebe e bu n'obi na-agbagha agbagha ịghọgbu.
Foto dị na micheile henderson on Unsplash
Gụkwuo maka nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị 
Gụkwuo maka ikike isonye na rite uru na sayensị Gụkwuo gbasara Nchịkọta Sayensị Open: akụrụngwa zoro ezo dị n'azụ mgbanwe nyocha Gụkwuo gbasara Ànyị na-ewulite akụrụngwa ihe ọmụma zuru ụwa ọnụ maka ụwa anyị nwere ma ọ bụ maka ụwa anyị na-agbalị ịmepụta? Gụkwuo gbasara nchịkọta Open Science: Ime ka mbipụta tupu oge eruo ka a gụọ ya 