Usoro maka nyochaa ngwa ngwa dijitalụ na teknụzụ metụtara ya: AI, ụdị asụsụ buru ibu na karịa

• Okwu Mmalite 
• Mụrụ 
• Mmepe nke usoro nyocha 
• Iji usoro nyocha 
• Akụkụ ndị a ga-atụle mgbe ị na-enyocha teknụzụ ọhụrụ 
• Ụzọ n'ihu 
• Acknowledgements

Teknụzụ na-apụta ngwa ngwa na-eweta nsogbu ndị siri ike ma a bịa n'ihe gbasara ọchịchị na ikike ha nwere. Amụma na arụmụka ọha na eze gbasara ọgụgụ isi (AI) na iji ya emewo ka okwu ndị a na-elekwasị anya nke ukwuu. Ọ bụ ezie na UNESCO, OECD na ndị ọzọ agbasala ụkpụrụ sara mbara maka AI, na enwere mkparịta ụka na-adịbeghị anya banyere ụkpụrụ ụwa ma ọ bụ ikike nke teknụzụ, enwere ọdịiche ontological n'etiti mmepe nke ụkpụrụ dị elu na ntinye ha n'ime usoro iwu, amụma, usoro ọchịchị na usoro nlekọta. Nke a bụ ebe ndị ọkà mmụta sayensị na-abụghị ndị gọọmentị nwere ike nwee ọrụ pụrụ iche. 

Ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị na ndị ọkachamara amụma tụpụtara ya na International Science Council (ISC) - ya na ndị otu ya sitere na sayensị mmekọrịta ọha na eze na okike - guzobe usoro iji mepụta na idobe usoro nkọwa / ndepụta nke ihe egwu, uru, egwu na ohere metụtara teknụzụ dijitalụ na-akpụ akpụ ngwa ngwa, gụnyere - mana ọnweghị oke na - AI. Ebumnuche nke ndepụta ndenye ahụ ga-abụ ịgwa ndị niile metụtara ya - gụnyere gọọmentị, ndị na-akparịta ụka n'ahịa, ndị na-achịkwa, ọha obodo na ụlọ ọrụ - maka ihe ga-eme n'ọdịnihu, ma ga-edepụta otu ha nwere ike isi tụlee ohere, uru, ihe egwu na ihe ndị ọzọ. 

Nsonaazụ a agaghị arụ ọrụ dị ka otu ntule, kama dịka usoro nyocha na-agbanwe agbanwe ma na-agbanwe agbanwe nke nwere ike ịkwado ntule ọ bụla na usoro nhazi nke ndị nwere ihe metụtara nwere ike ịmalite, gụnyere gọọmentị na usoro ọtụtụ akụkụ. Ekwesịrị ịmepụta usoro nyocha ọ bụla na-adabereghị na nkwupụta gọọmentị na ụlọ ọrụ, n'ihi mmasị ha nwere nghọta. Ọ ga-abụrịrị nke ukwuu n'echiche ya, si otú ahụ na-agụnye akụkụ niile nke teknụzụ na ihe ọ pụtara. 

Akwụkwọ mkparịta ụka a na-enye nkọwapụta nke usoro mmalite iji mee ka ọtụtụ mkparịta ụka zuru ụwa ọnụ na nke mba na-eme metụtara AI. 

Mpụta ngwa ngwa nke teknụzụ nwere mgbagwoju anya na ihe ọ pụtara na AI na-ebuli ọtụtụ nkwupụta nke uru dị ukwuu. Agbanyeghị, ọ na-akpalite egwu nke nnukwu ihe egwu, site n'otu n'otu ruo ọkwa geo-strategic. Ọtụtụ n'ime mkparịta ụka a na-emekarị na njedebe dị oke egwu nke echiche dị iche iche, na a chọrọ ụzọ dị irè karị. Teknụzụ AI ga-aga n'ihu na-aga n'ihu na akụkọ ihe mere eme na-egosi na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ teknụzụ ọ bụla nwere uru bara uru na nke na-emerụ ahụ. Ajụjụ a bụ, yabụ: kedu ka anyị ga-esi nweta nsonaazụ bara uru site na teknụzụ a, ebe anyị na-ebelata ihe ize ndụ nke nsonaazụ ndị na-emerụ ahụ, nke ụfọdụ n'ime ha nwere ike ịdị adị n'ịdị ukwuu? 

Ọdịnihu na-ejighị n'aka mgbe niile, mana enwere nkwenye zuru oke na olu ndị ọkachamara gbasara AI na generative AI iji kwalite ụzọ ịkpachara anya. Na mgbakwunye, a chọrọ usoro usoro, n'ihi na AI bụ klas nke teknụzụ nwere nnukwu ojiji na ngwa nke ọtụtụ ụdị ndị ọrụ. Nke a pụtara na a ghaghị iburu n'uche nkọwa zuru ezu mgbe ị na-atụle ihe AI ​​maka ndị mmadụ n'otu n'otu, ndụ ọha mmadụ, ndụ obodo, ndụ ọha na eze na gburugburu ụwa. 

N'adịghị ka ọtụtụ teknụzụ gara aga, dijitalụ na teknụzụ ndị metụtara ya nwere obere oge site na mmepe ruo ntọhapụ, nke na-ebutekarị mmasị nke ụlọ ọrụ ma ọ bụ ụlọ ọrụ mmepụta ihe. AI na-agbasa ngwa ngwa; ụfọdụ akụrụngwa nwere ike ịpụta ìhè mgbe ahapụchara ya, teknụzụ nwere ike ịnwe ma ngwa ọjọọ yana ngwa ọma. Akụkụ ụkpụrụ dị mkpa ga-emetụta otu esi aghọta ojiji ọ bụla. Ọzọkwa, enwere ike ịnwe mmasị geo-strategic na egwuregwu. 

Ruo ugbu a, a na-ahụta ụkpụrụ nke teknụzụ mebere site na oghere nke “ụkpụrụ” yana nnabata afọ ofufo. Otú ọ dị, n'oge na-adịbeghị anya, mkparịta ụka ahụ atụgharịala n'okwu gbasara ọchịchị mba na nke ọtụtụ mba, gụnyere iji usoro nhazi na usoro iwu ndị ọzọ. Nkwuputa a na-ekwu maka ma ọ bụ megide AI na-abụkarị hyperbolic na - nyere ọdịdị nke nkà na ụzụ - siri ike ịlele. Ịmepụta usoro nhazi teknụzụ zuru ụwa ọnụ ma ọ bụ nke mba dị irè ga-abụ ihe siri ike, a ga-achọkwa ọtụtụ nhazi nke ime mkpebi ihe ize ndụ n'akụkụ agbụ ahụ, site na onye mmepụta ihe ruo onye mmepụta, onye ọrụ, na gọọmenti na usoro multilateral. 

Ọ bụ ezie na UNESCO, OECD na European Commission ewepụtala ụkpụrụ ọkwa dị elu, na ndị ọzọ, na mkparịta ụka dị elu dị iche iche na-aga n'ihu gbasara okwu nke iwu nwere ike ime, enwere nnukwu ọdịiche ontological n'etiti ụkpụrụ ndị dị otú ahụ na ọchịchị ma ọ bụ usoro nhazi. Gịnị bụ taxonomy nke nlebanya nke onye nchịkwa nwere ike ịtụle? Nhazi nke a na-elekwasị anya ga-abụ ihe amamihe na-adịghị na ya, n'ihi nnukwu mmetụta nke teknụzụ ndị a. Ike a abụwo isiokwu nke ọtụtụ nkọwa, ma nke ọma na nke na-adịghị mma.

ISC bụ NGO izizi zuru ụwa ọnụ na-ejikọta sayensị eke na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ọbịbịa ya zuru ụwa ọnụ na ịdọ aka ná ntị pụtara na ọ dị mma ịmepụta ndụmọdụ ndị nwere onwe na nke zuru ụwa ọnụ iji mee ka nhọrọ dị mgbagwoju anya dị n'ihu, karịsịa ka ụda olu dị ugbu a na mpaghara a sitere na ụlọ ọrụ ma ọ bụ site na ikike nkà na ụzụ bụ isi. N'ịgbaso mkparịta ụka sara mbara n'ime ọnwa ndị na-adịbeghị anya, gụnyere nleba anya nke usoro ntule na-abụghị nke gọọmentị, ISC kwubiri na ntinye aka ya kacha baa uru bụ ịmepụta na ịnọgide na-enwe usoro nyocha mgbanwe nke enwere ike iji dị ka ihe ndabere maka okwu na ime mkpebi site na. ndị niile metụtara, gụnyere n'oge usoro ntule ọ bụla na-apụta. 

Usoro a ga-abụ ndepụta ndepụta zuru oke nke ma gọọmentị na ụlọ ọrụ na-abụghị nke gọọmentị ga-eji. Usoro a na-achọpụta ma na-enyocha ikike nke nkà na ụzụ dị ka AI na ihe ndị sitere na ya site na oghere sara mbara nke na-agụnye ọdịmma mmadụ na nke ọha mmadụ, yana ihe ndị dị n'èzí, dị ka akụnụba, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, gburugburu ebe obibi na nchekwa. Akụkụ ụfọdụ nke ndepụta ndenye ahụ nwere ike ịdị mkpa karịa ndị ọzọ, dabere n'ihe gbara ya gburugburu, mana mkpebi ndị ka mma ga-akarịrị ma ọ bụrụ na atụle ngalaba niile. Nke a bụ uru dị n'ime ụzọ ndetu. 

Usoro a na-atụ aro sitere na ọrụ na echiche gara aga, gụnyere International Network for Governmental Science Advice's (INGSA) akụkọ ọdịmma dijitalụ.¹ na OECD AI Classification Framework² iji gosi mkpokọta ohere, ihe egwu na mmetụta nke AI. Ngwaahịa ndị a gara aga bụ ndị amachibidoro n'ebumnobi ha nyere oge na ọnọdụ ha, ọ dị mkpa maka usoro nhazi nke na-enye nkọwa zuru ezu nke okwu ma n'oge dị mkpirikpi na ogologo oge. 

Ọ bụ ezie na emepụtara maka nleba anya nke AI, enwere ike itinye usoro nyocha a na teknụzụ ọ bụla na-apụta ngwa ngwa. A na-achịkọta okwu ndị a n'ụdị ndị a maka nyocha ọzọ: 

• Ịdị mma (gụnyere nke ndị mmadụ n'otu n'otu ma ọ bụ onwe ha, ọha mmadụ na ndụ ọha mmadụ, na ndụ obodo) 
• Azụmahịa na akụ na ụba 
• Environmental 
• Geo-stratejik na geo-ndọrọ ọchịchị 
• Teknụzụ (njirimara sistemụ, imewe na ojiji) 

Agụnyere ndepụta ntụle maka nke ọ bụla n'ime edemede ndị a yana ohere na nsonaazụ ha. Ụfọdụ dị mkpa maka ụfọdụ ihe atụ ma ọ bụ ngwa nke AI ebe ndị ọzọ bụ generic na agnostic nke ikpo okwu ma ọ bụ ojiji. Ọ dịghị otu nleba anya gụnyere ebe a ka a ga-ewere dị ka ihe kacha mkpa na, dị ka nke a, a ga-enyocha ihe niile. 

Enwere ike iji usoro a na, mana ọnweghị oke na, ụzọ ndị a: 

• Iji mebie ọdịiche dị n'etiti ụkpụrụ na ntule site n'ịmepụta ụtụ isi nkịtị kwadoro nke ụdị echiche ndị nwere ike iji mee ihe dị ka ihe ndabere iji mee ka a mara na ịkpụzi echiche ọzọ, gụnyere usoro ntule ọ bụla nke ndị ọchịchị nwere ike ịmepụta. 

• Iji gwa nyocha mmetụta. Iwu EU AI chọrọ ndị otu na-enye ngwaọrụ AI ma ọ bụ na-agbaso AI na usoro ha ka ha mee nyocha mmetụta iji chọpụta ihe ize ndụ nke atụmatụ ha na itinye usoro njikwa ihe egwu kwesịrị ekwesị. Enwere ike iji usoro ewepụtara ebe a dị ka ntọala maka nke a. 

• Iji welie ụkpụrụ omume dị mkpa iji duzie na ịchịkwa ojiji nke AI. Usoro a nwere ike ime nke a site n'inye ntọala na-agbanwe agbanwe nke enwere ike ịmepụta usoro ntụkwasị obi na ịhụ na iwu kwadoro, ụkpụrụ, siri ike na iji nkà na ụzụ eme ihe. Enwere ike ịnwale ụkpụrụ ndị a megide mmetụta zuru oke ewepụtara na usoro a. 
• Ka ikwado ngwa ahịa were usoro ndị dị ugbu a (ya bụ, usoro iwu, iwu, amụma) wee chọpụta oghere ọ bụla chọrọ nleba anya n'ihu. 

• Usoro ahụ bụ agnostic na teknụzụ na ojiji ya. Ya mere enwere ike iji ya mee ihe n'akụkụ dị iche iche dị ka usoro ihe ọmụmụ sịntetik. 

Tebụlụ na-esote bụ nhazi mmalite nke akụkụ nke usoro nyocha. Dabere na teknụzụ na ojiji ya, ụfọdụ akụrụngwa ga-adị mkpa karịa ndị ọzọ. Enyere ihe atụ ndị a iji gosi ihe kpatara ngalaba ọ bụla nwere ike isi dị mkpa; N'okwu a, usoro ahụ ga-achọ mgbasawanye dabara adaba. Ọ dịkwa mkpa ịmata ọdịiche dị n'etiti mmepe nke ikpo okwu na nsogbu ndị nwere ike ịpụta n'oge ngwa ngwa.  

Isi ihe isi mmalite nke nkọwa

Ederede dị larịị:
Gluckman, P. na Allen, K. 2018. Ịghọta ịdịmma n'ọnọdụ nke mgbanwe dijitalụ ngwa ngwa yana jikọtara ya. INGSA. https://ingsa.org/wp-content/uploads/2023/01/INGSA-Digital-Wellbeing-Sept18.pdf 

Akwụkwọ gbara ọkpụrụkpụ:
OECD 2022. OECD Framework maka nhazi nke sistemu AI. Akwụkwọ OECD Digital Economy, Nke 323, OECD Publishing, Paris. https://oecd.ai/en/classification 

Ederede ederede:
Ihe nkọwa ọhụrụ (sitere n'ọtụtụ ebe) 

Dabere na nzaghachi nke akwụkwọ mkparịta ụka a, ndị ISC ga-etolite otu ọkachamara na-arụ ọrụ iji wulite ma ọ bụ megharịa usoro nyocha dị n'elu nke ndị na-ahụ maka ya nwere ike ileba anya na mmepe ọ bụla dị mkpa ma ọ bụ nke nyiwe ma ọ bụ akụkụ ojiji. Ndị otu na-arụ ọrụ ga-abụ n'ụzọ ịdọ aka ná ntị, mpaghara ala na ọdịdị mmadụ dị iche iche, nwere nkà sitere na nyocha teknụzụ ruo na amụma ọha, site na mmepe mmadụ ruo na nkà mmụta mmekọrịta ọha na eze na ọdịnihu na ọmụmụ nkà na ụzụ. 

Iji tinye aka na akwụkwọ mkparịta ụka a, biko gaa na kansul.science/publications/framework-digital-technologies 

A gbakọrọ ọtụtụ mmadụ ndụmọdụ na mmepe nke akwụkwọ a, nke e depụtara ya Sir Peter Gluckman, Onye isi ala, ISC na Hema Sridhar, onye bụbu Chief Scientist, Ministry of Defence, na ugbu a nnukwu onye nyocha, Mahadum Auckland, New Zealand. 

Karịsịa anyị na-ekele Lord Martin Rees, onye bụbu Onye isi oche nke Royal Society na onye na-arụkọ ọrụ nke Center for Study of Existential Risks, Mahadum Cambridge; Prọfesọ Shivaji Sondhi, Prọfesọ nke Physics, Mahadum Oxford; Prọfesọ K Vijay Raghavan, onye bụbu onye ndụmọdụ sayensị na gọọmentị India; Amadeep Singh Gill, onye odeakwụkwọ ukwu nke UN na teknụzụ; Dr Seán Óh Éigeartaigh, Onye isi oche, Center for Study of Existential Risks, Mahadum Cambridge; Amanda-June Brawner, Onye ndụmọdụ ndụmọdụ onye isi na Ian Wiggins, onye isi nke International Affairs, Royal Society UK; Dr Jerome Duberry, Dr Marie-Laure Salles, Director, Geneva Graduate Institute; Mazị Chor Pharn Lee, Center for Strategic Futures, Ọfịs Prime Minister, Singapore; Barend Mons na Dr Simon Hodson, Kọmitii na Data (CoDATA); Prọfesọ Yuko Harayama, Japan; Prọfesọ Rémi Quirion, Onye isi ala, INGSA; Dr Claire Craig, Mahadum Oxford na onye bụbu onye isi nke ọhụụ, ụlọ ọrụ gọọmentị sayensị; na Prọfesọ Yoshua Bengio, UN Secretary General's Scientific Advisory Board na Université de Montréal. A kwadoro usoro ndenye aha n'ozuzu ya ma mesie ike n'oge ihe omume ọ bụla nke ISC mere.