Arendal, Norway — Ihe na-eme n'ogidi ndị ahụ na-emetụta onye ọ bụla. Mgbanwe ngwa ngwa na Arctic na Antarctic - naanị 10% nke ụwa - ga-akpụzi ọdịnihu nke 90% ndị ọzọ, na-emetụta ihu igwe, oke osimiri, usoro nri, nchekwa mmiri, ụdịdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ, akụnụba na ọdịmma mmadụ n'ụwa niile. Praịm Minista Norway Jonas Gahr Støre kwupụtara taa na Arendal na otu mba ụwa ga-akwado Ụlọ Ọrụ Nhazi Mba Nile (ICO) maka Afọ Polar nke Ise nke Mba Nile (IPY-5) nke ga-eme na 2032-33. Dabere na Tromsø, Norway, ICO ga-ahazi mgbalị ụwa niile iji wulite ihe ọmụma, mmekọrịta, nkwụsi ike na ikike dị mkpa maka mpaghara polar ka ha too nke ọma n'ọdịnihu na-adịghị atụkwasị obi. N'okwu ya, Støre mesiri ike mkpa nke mmekorita sayensị mba ụwa sara mbara na ụwa nke na-agbanwe agbanwe na nkewa. Praịm Minista kwenyere na, site n'ịnabata odeakwụkwọ ahụ yana Chile na South Korea, Tromsø ga-aghọ ntọala nke ihe nwere ike ịbụ ọrụ nyocha mba ụwa kachasị mkpa n'oge anyị.
Njikọ a gụnyere Mahadum Arctic nke Norway (UiT), Ụlọ Ọrụ Polar nke Norway (NPI), Ụlọ Ọrụ Nnyocha Polar nke Korea (KOPRI), na Ụlọ Ọrụ Antarctic nke Chile (INACH), nke gbasaara Europe, Eshia, na South America ma na-akpọkọta obodo nyocha sitere na Arctic na Antarctic. Norway na UiT ga-eje ozi dị ka onye na-anabata ICO na onye ndu na-enye aka na ego, yana isi ụlọ ọrụ dị na Tromsø. A ga-eguzobekwa ụlọ ọrụ mpaghara abụọ nke KOPRI na INACH na-akwado ma na-akwụ ụgwọ. Ọ bụ ezie na ha dabere na kọntinent atọ, e mere ICO ka ọ rụọ ọrụ dị ka otu òtù na-ahazi ihe, na-ekwu okwu n'otu olu ma na-ahụ na nkwado na-aga n'ihu, usoro nkwado, na ohere itinye aka na mpaghara niile. A ga-akwụ ụgwọ ụlọ ọrụ ahụ nke ọma na mmefu ego nke $10 nde USD n'ime afọ itoolu, malite na Jenụwarị 1, 2027, ma ga-akwado Kọmitii Nchịkwa IPY-5 na Òtù Atụmatụ n'ihe niile metụtara Afọ Polar Mba Nile nke 2032-33.
Ndị isi nke òtù mba ụwa anọ na-eduzi nkwadebe maka IPY-5 — Kọmitii Sayensị na Nnyocha Antarctic (SCAR), Kọmitii Sayensị Arctic nke Mba Nile (IASC), Kansụl Sayensị Mba Nile (ISC) na Òtù Meteorological Ụwa (WMO) — nabatara ọkwa ahụ, nke dabara na Nzukọ Sayensị Open SCAR na Oslo.
Isi ihe dị mkpa n'iwu ICO bụ ịhụ na ndị Indigenous Peoples sonyere na idu ndú bara uru na itinye usoro ihe ọmụma Indigenous n'ime IPY-5. Onye ọrụ njikọ Indigenous raara onwe ya nye ga-eso n'ọkwa abụọ mbụ nke otu ahụ ga-ebute ụzọ. Ụlọ ọrụ ahụ ga-akwalite sayensị mepere emepe ma kwado isonye na nduzi nke ndị nchọpụta na-amalite ọrụ.
"Ihe ọmụma sitere na mpaghara abụọ nke polar na-enye ntọala pụrụ iche maka ịhụ njikọ buru ibu. Mmekọ mba ụwa na-enye aka na echiche dị iche iche ma na-eme ka IPY-5 bụrụ ikpo okwu na-eme ka mmadụ niile nwee ike ime nnyocha na mmepe ihe ọmụma. Ebe ole na ole n'ụwa na-ejikọta mpaghara abụọ nke polar ụwa ọnụ n'ụzọ siri ike karịa Tromsø." — Camilla Brekke, Onyeisi nke Norwegian Polar Institute
"Mpaghara ndị dị n'elu ala na-emetụta ihe karịrị naanị ihu igwe dị n'ebe ugwu na ndịda. Ọ bụkwa maka mgbanwe ọha mmadụ zuru ụwa ọnụ, ndọrọ ndọrọ ọchịchị ala, njikwa akụrụngwa na otu ndị mmadụ si ebi ma na-arụ ọrụ na mpaghara ndị a. Ebumnuche bụ ime ka ihe ọmụma sikwuo ike n'ọtụtụ ngalaba." —Dag Rune Olsen, Rector nke UiT
"Anyị nọ n'oge dị oke mkpa, mgbanwe na-aga n'ihu n'ọkwa abụọ ahụ. Nnọchite anya siri ike n'ụwa niile na Ụlọọrụ Nhazi Mba Nile maka IPY-5 ga-eme ka anyị bụrụ ndị zuru ụwa ọnụ n'otú anyị si emeghachi omume na mgbanwe ndị anyị na-ahụ na mbụ n'ọkwa mana a na-ahụkwu ha n'ụwa niile." — Gary Wilson, Onyeisiala, SCAR
"Ihe kacha akpali m bụ ohere iji ọtụtụ afọ nke mmekorita na ndị Indigenous Peoples na obodo Arctic wulite ma mee ka ha banye na IPY-5 dị ka ndị mmekọ zuru oke site na mmalite. Ụlọ ọrụ nhazi a na-enye anyị ntọala iji kwalite sayensị nke dabere na mmekọrịta dị mma ka anyị na-eme mgbanwe ngwa ngwa ọnụ." - Matthew Druckenmiller, Onyeisi oche, IASC
"IPY-5 bụ ohere pụrụ iche iji gbanwee ikike anyị nwere ịhụ, ịghọta na ịtụ anya mgbanwe n'ofe usoro ụwa. Site n'ịkwalite usoro nlele, mmekọrịta mba ụwa, ikike sayensị na ịkekọrịta ozi a pụrụ ịtụkwasị obi, ọ ga-akwado mkpebi ka mma na obodo ndị na-eguzosi ike n'ihe n'ụwa niile - ma mepụta ihe nketa nke ga-adịru ogologo oge karịa 2033." - Dr Narelle van der Wel, Òtù Meteorological Ụwa
"IPY-5 bụ ohere pụrụ iche iji kwalite ihe ọmụma sayensị nke mpaghara polar ebe ọ na-echetara anyị na enwere ike idozi ihe ịma aka kachasị ukwuu n'ụwa naanị site na mmekorita mba ụwa. Ụlọ ọrụ mmemme mba ụwa ga-akpọkọta ndị ọkachamara sitere na Global North na South, mee ka ndị ọkà mmụta sayensị nwee ike ịrụ ọrụ gafee ókèala iji mee ka nghọta anyị banyere mpaghara ndị a na-agbanwe ngwa ngwa dịkwuo omimi ma kwughachi na sayensị bụ ikpo okwu dị ike maka mmekorita na mkparịta ụka udo." — Salvatore Aricò, CEO nke International Science Council
"IPY, nke bụ ohere otu ugboro n'ime otu ọgbọ, agbanweela oge ọ bụla, nke ise n'ime usoro ya kwesịrị ịdị njikere ugbu a maka njikọ zuru ụwa ọnụ n'ezie n'etiti mgbanwe mbara ala ndị a na-enwetụbeghị ụdị ya. Iji nye azịza sayensị ziri ezi metụtara ihe ịma aka nke oge anyị, IPY-5 chọrọ nhazi kachasị mma, a ga-ejikwa obi ike na obodo polar zuru ụwa ọnụ dị njikere ịbụ isi ihe." — Hyoung Chul Shin, Onyeisi nke Korea Polar Research Institute (KOPRI)
"Ịdị nso nke nsọtụ ndịda nke South America na Antarctica bụ ihe ncheta siri ike na Antarctica anọghị n'ebe dị anya site n'aka anyị - ọ jikọtara ya nke ọma na mpaghara anyị na ọdịnihu anyị, na-eme ka ọ dị mkpa karịa mgbe ọ bụla ka anyị ghọtakwuo ya nke ọma. Anyị ga-akwalite ma nyere aka ịhazi IPY-5, na-akwado isonye siri ike na Latin America ebe anyị na-etinye mba ise niile ọnụ ụzọ ámá Antarctic iji wuo obodo Antarctic jikọtara ọnụ ma nwee mmetụta karịa - yana ime ka njikọ dị n'etiti mpaghara abụọ ahụ sie ike." - Gino Casassa, Onye isi nke Chilean Antarctic Institute (INACH)
IPY-5 bụ nke IASC, SCAR, ISC na WMO kwadoro, Kọmitii Ndị Isi nke gụnyere ndị nnọchiteanya nke òtù anọ ahụ na-eduzi. Ha niile akwadola odeakwụkwọ nwa oge n'oge nhazi mbụ; ICO ọhụrụ ga-arụ ọrụ nhazi a na mbido 2027. Nhazi na-aga n'ihu na nhazi nke Kọmitii Mba, oku mbụ na-abịa maka nkwado ọrụ, na nkwado sitere n'aka Otu Atụmatụ nke ihe karịrị òtù mba ụwa 36.
Ihe na-eme n'ogidi ndị ahụ na-emetụta onye ọ bụla. IPY-5 ga-ejikọta obodo sayensị ụwa iji mezuo mgbanwe ahụ site na ihe ọmụma, mmekọrịta, na ntachi obi oge achọrọ.
Banyere IPY-5
Afọ Mba Nile nke Ise (IPY-5) ga-eme ka ụwa zukọta iji ghọta mgbanwe ngwa ngwa na Arctic na Antarctic na mmetụta dị ukwuu ya na ihu igwe, oke osimiri, nchekwa nri na mmiri, ụdịdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ, na akụnụba n'ụwa niile. Ijikọta mba, ngalaba, na usoro ihe ọmụma (gụnyere ihe ọmụma ndị obodo, ọdịnala na mpaghara) IPY-5 na-achọ ime mgbanwe na nghọta sayensị site na ọganihu na teknụzụ satịlaịtị, sistemụ nlele onwe onye, na ọgụgụ isi arụrụ arụ.
IPY-5 na-ewulite ihe karịrị afọ 140 nke mmekorita polar mba ụwa n'ofe IPY anọ gara aga: nke mbụ na 1882–83, nke butere ụzọ na mmekorita sayensị mba ụwa na mpaghara polar; nke abụọ na 1932–33, nke mere ka nghọta dịkwuo elu banyere ubi magnetik na ikuku ụwa; Afọ Geophysical Mba Nile nke 1957–58, nke guzobere ebe nyocha Antarctic na-adịgide adịgide ma nyere aka ịtọ ntọala maka Nkwekọrịta Antarctic; na IPY nke anọ nke 2007–08, mgbalị nyocha polar kachasị ukwuu ruo taa, nke mere ka nghọta anyị banyere mgbanwe ihu igwe dịkwuo omimi ma gosipụta ọrụ nke obodo ndị Indigenous na sayensị polar. A ga-atụ ihe nketa ya na-adịgide adịgide ọ bụghị site na otu nchọpụta, kama site na sistemụ nlele, mmekọrịta, na ikike sayensị ọ na-ahapụ iji nyere ọha mmadụ aka ịtụ anya ma zaghachi ụwa na-agbanwe ngwa ngwa. Maka ozi ndị ọzọ, gaa na weebụsaịtị IPY-5.
Ndị ana-akpọ mgbasa ozi
Foto: Unsplash+
Gụkwuo maka Afọ Polar Mba Nile: 2032-2033 
Gụkwuo gbasara ego nyocha ọhụrụ emepere iji dozie nsogbu mkpofu Eshia na Pasifik 
Gụkwuo maka Ihe Ụbọchị Sayensị 2026 kpughere gbasara isiakwụkwọ na-esote nke amụma sayensị Gụkwuo gbasara ndị isi na ndị nchọpụta na Pasifik jikọrọ aka ọnụ iji mee ka usoro nri sie ike tupu COP31 