Ọrụ ụkpụrụ omume nke ndị ọkà mmụta sayensị n'oge ihe iyi egwu zuru ụwa ọnụ

Paris, France, Juun 15, 2020

Nkwupụta nke ndị ISC Kọmitii maka nnwere onwe na ibu ọrụ na sayensị - ịkwalite na ikwu okwu nnwere onwe na ọrụ nke sayensị na ọkwa ụwa.

Ọhụụ nke International Science Council (ISC) bụ nke sayensị dịka ọdịmma ọha na eze zuru ụwa ọnụ. Ọrịa COVID-19 na-egosipụta mkpa nkwenye a dị. Ọmụma sayensị dị oke mkpa iji mesoo SARS-CoV-2 nke ọma. The eke sayensị ga-enyere anyị aka ịghọta otú o si arụ ọrụ na otú a pụrụ ọgụ; sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya ga-enyere anyị aka inyocha mmetụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya; na ụzọ interdisciplinary ga-abụ ihe dị mkpa akụkụ nke mgbochi-mere ya yana mgbalị iru irè ụdị, ngwọta na nghọta na ọnọdụ nke ọrịa na-efe efe.

Ndị ISC toro nzaghachi a na-enwetụbeghị ụdị ya na oria ojoo nke obodo sayensị zuru ụwa ọnụ. Nje virus ahụ anaghị asọpụrụ ókèala ndọrọ ndọrọ ọchịchị ma ọ bụ mpaghara mpaghara yana ndị ọkà mmụta sayensị ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo zara usoro nke ghọtara nsogbu ahụ dị ka nke zuru ụwa ọnụ. Ekekọrịta data na ihe ọmụma n'ofe ndị otu nyocha, ụlọ ọrụ na mba dị iche iche, dịkwa ka ọnụọgụ ndị otu nyocha merela ngwa ngwa tinye uche ha na ọrịa a. Ọtụtụ akwụkwọ akụkọ agụmakwụkwọ agbaala mbọ ime nyocha ha na COVID-19 n'efu maka oge ntiwapụ ahụ. Anyị na-atụ anya na a ga-eji omume kachasị mma na-apụta na nzaghachi a dị ka ihe atụ maka egwu ụwa, ugbu a na n'ọdịnihu.

N'ofe akụkọ dị iche iche na mgbasa ozi mgbasa ozi enweela oke ozi gbasara ọrịa COVID-19. Ụfọdụ n'ime ihe ndị a dabere na ezigbo omume sayensị, mana akụkụ dị ukwuu dabara n'okpuru isiokwu nke ozi na-ezighi ezi, dabere na adịghị ike ma ọ bụ enweghị ihe akaebe, ma ọ bụ na-ama ụma na-eduhie. A na-ejikọtakarị ozi ụgha dị otú ahụ na ozi ndị a pụrụ ịdabere na sayensị na nke ziri ezi, si otú a na-eme ka ọ dịkwuo ike ịmata ebe ndị a pụrụ ịtụkwasị obi na ndị a pụrụ ịdabere na ha. Ihe omume ndị a na-ekwusi ike mkpa ọ dị ịnọgide na-emekọrịta ihe site na ndị ọkà mmụta sayensị, nke na-eme ya aghaghị ịnọgide na-enwe nghọta zuru oke ma bụrụ nke doro anya banyere ma ozi ndị dabeere na ihe àmà na adịghị ike.

Ọrịa na-efe efe na-egosipụta ọtụtụ okwu gbasara omume dị mkpa. Ejikọtara ikike nnwere onwe nke sayensị yana ọrụ ịhụ na nyocha na-akwalite ọdịmma ọha. Ụkpụrụ nke nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị, nke e debere na Iwu ISC, chọrọ ndị nchọpụta na ụlọ ọrụ na ọkwa niile ka ha na-eduzi ma na-ekwurịta nyocha ha na 'iguzosi ike n'ezi ihe, nkwanye ùgwù, izi ezi, ntụkwasị obi, na nghọta, na-aghọta uru ya na ihe ndị nwere ike imerụ ya.' Iji mezuo nke a, anyị na-akọwapụta ụfọdụ ọrụ ụkpụrụ omume nke sayensị ka ọ na-ekwu banyere nnukwu iyi egwu zuru ụwa ọnụ.

• Amụma ahụike na mmekọrịta mmadụ na ibe ya kwesịrị iji ihe akaebe sayensị kacha mma na-eduzi. Mgbe ha na ndị na-eme iwu ma ọ bụ ọha na eze na-ekwurịta okwu, ndị ọkà mmụta sayensị nwere ibu ọrụ nke iji ihe àmà kacha mma na-egosi na ha nwere ike.

• Ozi na-ezighi ezi nwere ike nweta nsonaazụ jọgburu onwe ya, site na ịkwalite ụjọ ma ọ bụ ịgọnarị ruo n'iji usoro ọgwụgwọ akwadoghị na ikekwe dị ize ndụ. Ndị ọkà mmụta sayensị nwere ọrụ ịmụrụ anya n'ihu omume ndị dị otú ahụ megidere sayensị, ime ka ọha na eze mara na ha abaghị uru, na ịkwado nke ọma maka ụkpụrụ sayensị na usoro sayensị.

• Ndị ọkà mmụta sayensị kwesịrị ịghọta na nzaghachi mmekọrịta ọha na eze kacha mma maka ọrịa ahụ agaghị esite na sayensị naanị. Amụma ziri ezi maka mpaghara ga-adabere n'ọtụtụ ihe, gụnyere ọnụọgụ mmadụ, usoro nlekọta ahụike, iwu na ụkpụrụ nke obodo ahụ. Sayensị kwesịrị ịchọ ka ọ mara amụma nke ọma, ọ bụghị ịkọwa ya.

• Ndị ọkà mmụta sayensị nwere ọrụ ịkọrọ ndị na-eme amụma na ọha ihe ejighị n'aka, ebe ha dị. Ihe dị ka “ihe egwu ezi uche dị na ya” dabere na ụkpụrụ mmadụ. N'ihi nke a, nzikọrịta ozi nke ejighị n'aka dị mkpa maka nzaghachi ọha mmadụ. Ụdị ahụike ọha, dị ka sayensị niile, gụnyere ejighị n'aka, yana ọ dị mkpa ịkọrọ ihe ndị a na-ejighị n'aka iji zere ihe ize ndụ nke ịbụ ndị na-adịghị arụpụta ihe na ogologo oge. Ọ gwụla ma e buru ụzọ kwuo ihe ndị a na-ejighị n'aka, ihe si n'ụdị na-ezighị ezi pụta nwere ike iso mee ka ọha na eze kwụsị ntụkwasị obi na sayensị.

• Mmepe ngwa ngwa nke teknụzụ na usoro ọhụrụ, jikọtara ya na nnukwu data, na-agbanwe ụzọ anyị si eduzi sayensị. Ndị na-eme nchọpụta ga-aga n'ihu na-atụle ka esi achịkọta, jikwaa ma jiri data nkeonwe mee ihe, gụnyere ma ọnweghị oke na, ịnweta nkwenye ọmụma na nke afọ ofufo yana hụ na nzuzo na nchekwa nke data ahụ. Enwere ike iji teknụzụ maka uru ma ọ bụ mmerụ ahụ. A ka ga-enwe ekele maka “ojiji abụọ” nke teknụzụ, n'ihi na gọọmentị na-emeghachikarị ọgbaghara na nleba anya na njikwa. E kwesịghị iji ihe egwu dị egwu nke ọrịa na-efe efe na-eweta mee ihe ngọpụ iji leghara ụkpụrụ ụkpụrụ omume ndị a anya.

• COVID-19 na-eme ka eziokwu ahụ pụta ìhè na ndị na-adịghị ike n'ime ọha mmadụ bụ ndị kacha emetụta na nsogbu ahụike ọha. Nke a bụ n'ihi ọtụtụ ihe kpatara ya, site na ezughị ezu inweta nlekọta ahụike dị mma, ahụike na-adịghị mma, yana mkpa ịnakwere ihe egwu iji bie ndụ. Ndị ọkà mmụta sayensị kwesịrị ịghọta na a na-enwe asymmetries mgbe niile n'etiti ọtụtụ ndị na-adịghị ike ka ha na-ahọrọ ndị ọrịa maka ọmụmụ ihe, na-atụ aro ọgwụgwọ na atumatu, na ọtụtụ ndị ọzọ.

Ezi sayensị dị ezigbo mkpa maka nzaghachi dị mma maka ọrịa COVID-19 na ihe iyi egwu ụwa ndị ọzọ. Ka ọ wee dị irè n'ezie, ndị ọkà mmụta sayensị ga-enwerịrị ikike nnwere onwe sayensị mana na-agbaso nyocha ha n'ụzọ ziri ezi na nke ọha mmadụ.

GỤKWUO na ntinye aka nke ISC ichekwa nnwere onwe sayensị nke etinyere na Nkwupụta nke ikike mmadụ yana ọrụ anyị na-akwado maka ọrụ ndị a. Edebere ụkpụrụ nke nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị Iwu ISC 7.

Foto sitere n'aka RAEng on Unsplash