N'ime ọtụtụ ọgba aghara ndị ọkà mmụta sayensị na-eche ihu n'ụwa niile, gụnyere echiche sayensị na-emegide sayensị, ozi na-ezighi ezi, esemokwu geopolitical, igbochi mmekorita mba ụwa, okwu ego, na nchegbu ụkpụrụ na teknụzụ na-apụta, ndị na-eme nchọpụta na-eto eto na-eche ọbụna nsogbu ndị ọzọ ihu.
Malite n'ọrụ ha, ha na-alụ ọgụ na obere ego na asọmpi dị elu, enweghị nkwụsi ike ọrụ, enweghị nnabata na ohere mbipụta, na enweghị ohere inweta ndụmọdụ dị mma. Ka o sina dị, n'ụwa nile, ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto na-edozi nsogbu ndị a site n'ịmepụta onwe ha dị ka Ụlọ Akwụkwọ Ndị Na-eto Eto, ịkwalite mmekorita, ịkparịta ụka n'Ịntanet, na mmepe ọrụ mbụ.
Mirella Marini, onye ọkọ akụkọ ihe mere eme na onye ọrụ amụma na Belgian Young Academy na-ekwu, "N'ime ụwa na-agbanwe agbanwe, yana n'ọtụtụ nsogbu dị njọ dị ka mgbanwe ihu igwe, ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto chọrọ ka a nụ olu ha ozugbo.
Ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto na-ata ahụhụ site na gburugburu ebe obibi na-esiwanye ike. “A na-awakpo sayensị mgbe mgbe,” ka Marini na-ekwu. "Ọ na-esiri ndị na-eme nchọpụta na-eto eto ike ịnọgide na-enwe ezi uche na ịchọta ngwọta mgbe a na-elegharakarị ọrụ ha anya na ọbụna jụ n'ihu ọha."
Marini chetara onye otu onye na nzukọ agụmakwụkwọ ndị ntorobịa n'oge na-adịbeghị anya na-ekwupụta otú ike a nwere ike isi nwee nkụda mmụọ nye ndị ọkà mmụta sayensị na-etinye ume na ịnụ ọkụ n'obi ha n'ime isiokwu ndị dị oke mkpa: "Gịnị bụ uru ịga n'ihu na nyocha a ma ọ bụrụ na ọ dịghị onye na-ege ntị?"
Ọ bụ ya mere ijikọ sayensị na omume bụ "ihe bụ isi nke ịbụ onye nyocha ụbọchị ndị a," ka ọ na-akọwa - yana karịsịa maka ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto.
“Ha dị ike. Ha chọrọ ime mgbanwe. Ha na-arụsi ọrụ ike - ụwa na-agbanwe n'ike n'ike, ha achọghịkwa ichere ka ụlọ ọrụ gbanwee ma ọ bụ ka ndị mmadụ mechaa chọpụta na sayensị dị mkpa. Ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto chọrọ ka a nụ ya ugbu a, "ka ọ na-ekwu.
Ụlọ akwụkwọ Academy na-enye ohere pụrụ iche, oghere maka ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto ka ha na ndị ọrụ ibe jikọọ na ịmepụta ngwọta: "Anyị nwere nzukọ mepere emepe. Anyị achọghị ka ókè ịdọ aka ná ntị kpachie anyị,” Marini na-akọwa.
The Belgian Young Academy bụkwa otu n'ime ọtụtụ ndị na-eto eto na-eto eto gburugburu ụwa nke mepụtara mmemme mmekorita nke dabara na ndị nchọpụta na-eto eto na ndị omeiwu. Ihe mgbaru ọsọ, Marini na-ekwu, bụ ịgba ume ime usoro iwu dabeere na sayensị site n'inyere ndị mmekọ aka "ịmụta asụsụ ibe ha," ka ha nwee ike ịghọta mkpa ibe ha na otu ha ga-esi na-arụkọ ọrụ nke ọma.
Akụkụ nke ihe ịga nke ọma nke mmemme ahụ na-agbadata na netwọk ndị nyocha nke Young Academy na nkwurịta okwu n'ihu, nke mepere emepe: "Echere m na nke ahụ bụ ike nke obodo anyị nwere," Marini na-ekwu. Anyị na-ekwurịta okwu n'ụzọ dị iche. Ayi na-achizi anya; naanị anyị na-akpọ ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-asị, 'Hey, ị kwesịrị ịnọ na nke a.' Echere m na ọ bụ ụdị dị iche karịa nke ha na-emebu.”
Priscilla Kolibea Mante, onye neuropharmacologist, Onye isi oche nke Global Young Academy, na onye bụbu onye isi na kọmitii Executive nke Ghana Young Academy, wepụrụ ọrụ ole na ole a raara nye ebumnuche ahụ - gụnyere ọrụ nke ndị otu GYA na Strategic Foresight. Ihe oru ngo. Ndị ISC na UN Environment Programme na-ahụ maka ya, ọrụ a na-enye ndụmọdụ na nghọta gbasara nsogbu ụwa na-apụta.
Nkwukọrịta sayensị bụkwa isi ihe na-elekwasị anya, gụnyere site na GYA's Science with Society project, nke chọrọ imepe “igbe ojii” nke sayensị. Site na vidiyo dị mfe ịnweta, ọrụ ahụ na-enye nghọta na usoro sayensị na ụkpụrụ omume - na akụkụ dịka nzaghachi na nsogbu na-arịwanye elu nke ihe ọmụma na-ezighị ezi na pseudoscience na-agbasa online.
"Ụlọ akwụkwọ ndị na-eto eto na-arụ ọrụ dị mkpa n'ịkwado maka atumatu ndị na-egosi na ọkwa mba na mba," Mante na-ekwu.
Na 13 afọ, Nigerian Young Academy (NYA) bụ otu n'ime ụlọ akwụkwọ ndị ntorobịa na-eto eto nke ọma - na President Mohammed Auwal Ibrahim na-ekwu na ume na-ewuli elu ka NYA na-emewanyewanye onwe ya dị ka isi iyi dị mkpa nke ihe ọmụma iji kọwaa amụma.
"Ọdịnihu na-egbukepụ egbukepụ maka ndị ntorobịa na-eto eto ịmalite inwe mmetụta n'ezie na mpaghara ụwa," Ibrahim kwuru.
Ọ na-ekwu, isi ihe na mbọ ndị ntorobịa Naijiria gbara, ka ọ na-ekwu, bụ mmekọrịta chiri anya ha na ụlọ akwụkwọ sayensị nke Naijiria (NAS), nke nkwado ha nyere aka n'ịkwalite ọnọdụ nke Young Academy na gburugburu ebe obibi sayensị nke mba. Mmemme nkuzi na mbọ ndị ọzọ NAS mere iji kwalite ọrụ ndị na-eme nchọpụta na-eto eto enyerela ha aka ịbanye n'ime ụlọ na ndị na-eme iwu ma dọta uche na ọrụ ha.
N'ebe Ụlọ Akwụkwọ Ọmụmụ Ndị Na-eto Eto malitere ọhụrụ, ọ na-atụ aro ịzụlite njikọ n'etiti ụlọ akwụkwọ sekọndrị ndị ogbo ha: "Echere m na nke a bụ atụmatụ nke ọtụtụ ụlọ ọrụ ndị ọzọ nwere ike ịnakwere," ka ọ na-ekwu.
N'ọkwa mba ụwa, ọ na-ahụ ka a na-amata Academies na-eto eto maka echiche pụrụ iche bara uru ha na-eweta: "Nbanye nke Ụlọ Akwụkwọ Ndị Na-eto Eto n'ime ISC bụkwa ihe dị ịrịba ama n'ikwenye olu ndị na-eto eto na-eto eto na mpaghara sayensị ụwa," na-agbakwụnye.
Ụlọ akwụkwọ na-eto eto chere ọtụtụ ihe ịma aka dị iche iche ihu, Mante kwuru. Ntinye ego bụ okwu na-adịgide adịgide - maka ọrụ ogologo oge, ọrụ mgbasa ozi, ihe omume netwọk, na ndị ọzọ. Ọ na-ekwu, "Nkwado maka mmemme ọzụzụ na atụmatụ n'ịkwalite ikike nwere ike inye ndị nkuzi na-eto eto aka ịkwalite nka ha na itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nkwurịta okwu sayensị, na nkà nduzi," ka ọ na-ekwu.
Ịhazi ohere ọzụzụ maka ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto bụ akụkụ na-eto eto nke ọrụ NYA, Ibrahim na-agbakwụnye, na-ekwu na ogbako na-adịbeghị anya nke mere ka ndị na-eto eto na-arụ ọrụ na-arụ ọrụ na-amụ ihe na-ele anya otú generative AI ga-esi emetụta ubi. Nkwado na-aga n'ihu site na ụlọ ọrụ mba ụwa - ọ bụghị naanị n'ihe gbasara ego kamakwa njikọ na nka - nwere ike inye nkwụsịtụ maka ọrụ nke ndị nchọpụta na-eto eto.
"Ego na-agbanwe agbanwe site na isi iyi ọ bụla bụ ihe ịma aka," ka ọ gbakwụnyere. Ọtụtụ Ụlọ akwụkwọ na-adabere na ndị ọrụ afọ ofufo na-arụ ọrụ, ọ na-akọwa - na ịchọ enyemaka na ụzọ iji nọgide na-arụ ọrụ na-ewe oge na ike dị ukwuu.
Ọ na-egosipụtakwa mkpa ọ dị inwekwu ego iji kwado ndị ọkà mmụta sayensị Africa na-eto eto na-eme nchọpụta bụ isi na obodo ha - ihe na-aga n'ihu na-abụ ihe ịma aka, ọ na-ekwu, sị: "Ị nwere ike mechaa postdoc gị, ma ị nweghị ego iji tinye. ụlọ nyocha," ọ na-ekwu. "Echere m na nke ahụ na-emetụta ọrụ sayensị nke ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto."
Nnukwu ihe ịma aka ndị sayensị na-eche ihu ugbu a nwere ike ịkarị oke - mana ọ bụ ọrụ dị mkpa, Marini kwuru.
"Ihe niile mere ị ga-eji bụrụ onye otu Academy bụ inwe mmetụta na ọkwa ọha. Ọ bụghị sayensị n'onwe ya - ọ bụ echiche dum nke inwe mmetụta, ime ihe ọzọ, nke ijikọ na ọha mmadụ," ka ọ gbakwụnyere.
Ibrahim nwere nchekwube - na categorical: "Ọdịnihu nke sayensị bụ ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto," ka ọ na-ekwu.
Iji dozie ihe ịma aka ndị a, ISC ekwela nkwa ịkwalite usoro gburugburu ebe obibi nke imekọ ihe ọnụ, ikesa akụrụngwa, na mmekorita site n'iso ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto na-emekọrịta ihe na ọkwa mba, mpaghara na ụwa. Dị ka akụkụ nke nkwa a, ISC amalitela a mkpọsa otu ọhụrụ nke na-enye otu ndị otu ndị sayensị na-eto eto tozuru oke n'efu.
A na-akpọ òtù niile nke ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto na-erute ntozu ntozu ka ha tinye akwụkwọ maka ịbụ otu site na ịkpọtụrụ Gabriela Ivan, onye ọrụ mmepe otu ISC, na [email protected].
Image site Desola Lanre Ologun on Unsplash.
Gụkwuo gbasara Frontiers Planet Prize, Mbipụta nke Ise: Kpọọ maka ndị nyocha ibe ha 
Gụkwuo maka mkparịta ụka nkwekọrịta mmetọ plastik n'oge mgbanwe Gụkwuo gbasara Frontiers Planet Prize, Mbipụta nke Ise - Ngwa ga-emeghe ruo 1 Nọvemba 2026 