debanye aha

Na-akwado mkpa ọha mmadụ maka nhazi sayensị oke osimiri mba ụwa 

Dị ka obodo zuru ụwa ọnụ na-agbakọta maka UNOC-3, Kọmitii Sayensị na Nnyocha Ọwụwa Anyanwụ (SCOR) na-egosipụta ọrụ dị mkpa nke sayensị ụwa jikọtara ọnụ na-akwado SDG 14. N'ime afọ iri isii, SCOR akwalitela mmekorita zuru ụwa ọnụ iji kwalite ihe ọmụma, wuo ikike na jikọọ sayensị na amụma maka njikwa oke osimiri na-adịgide adịgide. SCOR na-akpọ mba niile na ndị ọkà mmụta sayensị ka ha sonye n'ịkwalite sayensị oke osimiri iji zute ihe ịma aka dị ngwa taa.

Sayensị na njikwa oke osimiri bụ ọrụ nkekọrịtara 

Otu oke osimiri zuru ụwa ọnụ kpuchiri ụwa, yana usoro gburugburu ebe obibi na usoro gafere oke mba. Sayensị n'oké osimiri na ntụgharị ya gaa n'omume dabere n'ọmụma ga-enwerịrị ike imepụta ya n'ụzọ ahaziri ahazi nke mba ụwa iji kwekọọ n'oke oke osimiri na mkpa njikwa ya. Nke a na-adịwanye ngwa ngwa n'ihi na mmetụta sitere na ihu igwe na-agbanwe agbanwe, isi mmalite nke mmetọ na-eto eto, na ihe ndị ọzọ na-akpata mbibi ebe obibi na-aga n'ihu na-eyi nkwado nke oke osimiri na-enye nri, mbelata ihu igwe, pụtara omenala, ntụrụndụ, na ihe ndị ọzọ. 

Òtù Mba Ndị Dị n'Otu na-akpọkọta obodo zuru ụwa ọnụ na nkeji nke atọ nke Nzukọ Ọgbakọ UN iji kwado mmejuputa nke Sustainable Development Goal 14 na ebumnuche nke "ịme ngwa ngwa na ịchịkọta ndị niile na-eme ihe nkiri iji chekwaa na ijigide oke osimiri." Iji sayensị dị na ya mee ihe kachasị mma na itinye aka n'ịbawanye ihe ọmụma a dị oke mkpa na mkparịta ụka ogbako iji kwado atumatu na-egosi na usoro ọchịchị ezubere iji jikwaa ihe onwunwe oké osimiri na-adịgide adịgide. 

Ọrụ nke SCOR na sayensị oke osimiri ụwa 

Kọmitii Sayensị na nyocha nke Oceanic (SCOR) bụ ọgbakọ anaghị akwụ ụgwọ, nke na-abụghị nke gọọmentị hibere nke International Council of Scientific Unions (onye bu ya ụzọ na International Science Council) na 1957 iji jee ozi dị ka ụzọ maka nchikota mba ụwa na interdisciplinary na sayensị oke osimiri. Nke a gụnyere iwulite ikike sayensị n'ụwa niile ka sayensị wee gosipụta ọdịdị ụwa nke oke osimiri. Ugbu a, kọmitii mba 32 na-edepụta otu ndị na-enyere aka ịkọwapụta ihe omume SCOR, na-eme ka ikike SCOR rụọ ọrụ dị ka ọgbakọ na-ebuli olu ndị ọkà mmụta sayensị elu.

Science Ocean bụ inherently zuru ụwa ọnụ, na SCOR bụ ngwá ọrụ nke ezi echiche obodo na mpaghara a na-aghọ ụwa. - Kọmitii ICSU na nhazi na nyocha sayensị, 20031 

SCOR nwere kwadoro otu narị na iri asaa na abụọ na-arụ ọrụ2 kemgbe mmalite ya iji dozie ihe ịma aka usoro na echiche ma kwalite ọganihu na mpaghara sayensị lekwasịrị anya. SCOR na-akwadokwa otu ndị sayensị ịzụlite ihe ndị ka mkpa na ịhazi nnukwu mbọ nyocha,3 na akụrụngwa akụrụngwa4 nke na-ahazi ndị ọkà mmụta sayensị gburugburu usoro nkwado maka nyocha dị ka njikwa data, nleba anya, ma ọ bụ ime ihe na akụrụngwa ọnụ ọgụgụ. 

Netwọk ndị a emelitela ikike ndị ọkà mmụta sayensị iji nyochaa, ghọta na ibu amụma oke osimiri, nke dị mkpa iji mee ka njikwa dabere na akaebe ma mee ka nchọpụta dị n'ọdịnihu pụta. Dị ka otu ihe atụ atụ, ịkọ na nlekota ndị na-emerụ algal blooms (HABs) iji belata ikpughe mmadụ na nri mmiri na-emerụ emerụ, n'etiti mmetụta ndị ọzọ, chọrọ nghọta ziri ezi nke ihe gburugburu ebe obibi na-emetụta nkesa HAB na mgbanwe, ụzọ nkà na ụzụ maka ụdị na njirimara toxin, na ọmụmụ banyere usoro nke nsị - ubi ọmụmụ nke kwadoro site n'aka ndị ọrụ ụwa nke HABtion na nhazi ọzụzụ site na nhazi ọrụ nke IOC-SCOR. ihe omume nyocha kwadoro.5 

Ihe ịma aka ọnụ anyị 

Oghere ihe ọmụma: Ọtụtụ n'ime oke osimiri ahụ ka bụ ókèala a na-enyochabeghị, oke osimiri na gburugburu ebe obibi ya dịkwa njikere ịgbanwe nke ukwuu n'ụzọ ndị ka siri ike ịkọ.6 Site na SCOR, netwọkụ mba ụwa ewepụtala ụzọ n'ịga n'ihu nke ọma iji dozie ọdịiche dị na ihe ọmụma gbasara gburugburu ebe obibi miri emi,7 nkesa nke ikuku griin haus na oke osimiri,8 na nleba anya mkpa maka ịghọta mmetụta ihu igwe na Southern Ocean,9 dị ka ihe atụ ole na ole. 

Nkwalite amụma: A ka na-enwe nkwụsị n'etiti sayensị na amụma. SCOR na-akwado mgbe niile ụzọ interdisciplinary nke na-egosipụta mgbagwoju anya nke gburugburu oké osimiri, ma ugbu a nnukwu oru ngo na-esiwanye agbamume transdisciplinary obibia nke na-agụnye ọha mkpa ubi nke nnyocha na ntinye site na-eme mkpebi na ndị òtù obodo na-emeziwanye applicability nke sayensị pụta na njikwa ọnọdụ.10 

Ike zuru ụwa ọnụ: Ọdịiche zuru ụwa ọnụ na-aga n'ihu n'ikike inye aka na nyocha oke osimiri mba ụwa. SCOR na-eme ọtụtụ ọrụ na-ewuli ikike11 iji nyere ndị ọkà mmụta sayensị n'otu n'otu na ụlọ ọrụ ha aka iwulite nkà na netwọk ha. Iji nwee mmetụta na-adịgide adịgide, mgbalị ndị dị otú ahụ kwesịrị ịkwado site na nkwado mba maka nyocha na akụrụngwa, gụnyere ikesa akụ n'etiti mba na mmepe nke teknụzụ dị ọnụ ala. 

Itinye ego n’ọdịnihu 

Ntinye ego na sayensị oke osimiri na-akwụ ụgwọ site n'ikike anyị jikwaa oke osimiri n'ụzọ na-akwado ma gburugburu oke osimiri na ndụ mmadụ ogologo oge. Iduzi sayensị a n'ụzọ zuru ụwa ọnụ na-amụba uru nke itinye ego n'otu n'otu site n'ịhụ na data anakọtara bụ nke zuru oke ma tụnyere ya, a na-eme ka ngwọta maka ihe ịma aka usoro na-ekekọrịta ihe n'ụzọ sara mbara, na-emepụta ma kesaa ihe ọmụmụ metụtara amụma n'ụzọ ziri ezi. 

SCOR ga-aga n'ihu na-akwado nkwado ma wulite ikike iji gboo ihe ịma aka zuru ụwa ọnụ anyị, ma na-akpọ mba niile na ndị ọkà mmụta sayensị n'otu n'otu ka ha nye aka na isonye na mbọ a. 


References 

1 https://council.science/wp-content/uploads/2017/05/ICSU_PAA_REPORT.pdf 

2 https://scor-int.org/work/groups/ 

3 https://scor-int.org/work/research/ 

4 https://scor-int.org/work/infrastructure/ 

5 GlobalHAB, 2017. Global Harmful Algal Blooms, Sayensị na Atụmatụ Mmejuputa. E. Berdalet et al. (eds.). SCOR na IOC, Delaware na Paris, 64 p. 

6 IOC-UNESCO. 2024. State of the Ocean Report. Paris, IOC-UNESCO. ( Usoro nka nka IOC, 190). https://doi.org/10.25607/4wbg-d349 

7 Howell, KL, Hilário, A., Allcock, AL, Bailey, DM, Baker, M., Clark, MR, Colaço, A., Copley, J., Cordes, EE, Danovaro, R., Dissanayake, A., Escobar, E., Esquete, P., Gallagher, AJ, German, Gaudron, ARSM, Gadron, KM, Higgs, ND, … Xavier, JR (2020). Atụmatụ maka mmemme afọ iri miri emi nke oke osimiri zuru ụwa ọnụ. Oke na Sayensị mmiri mmiri, Mpịakọta 7-2020. https://doi.org/10.3389/fmars.2020.584861

8 Bange, HW, Mongwe, P, Shutler, JD, Arévalo-Martínez, DL, Bianchi, D, Lauvset, SK, Liu, C, Löscher, CR, Martins, H, Rosentreter, JA, Schmale, O, Steinhoff, T, Upstill-Goddard, ST R, Wilson, ST R, Wanninekh. (2024). Ọganihu n'ịghọta mgbanwe ikuku-oké osimiri na ịnya igwe ikuku ikuku na oke osimiri. Elementa: Sayensị nke Anthropocene 12 (1). https://doi.org/10.1525/elementa.2023.00044

9https://online.ucpress.edu/elementa/pages/understanding_the_trajectory_and_implication_of_a_changing_southern_ocean_the_need_for_an_integrated_observing_system

10 van Putten, I., Kelly, R., Cavanagh, RD, Murphy, EJ, Breckwoldt, A., Brodie, S., Cvitanovic, C., Dickey-Collas, M., Maddison, L., Melbourne-Thomas, J., Arrizabalaga, H., Azetsu-Scott, R., R. Consette, K.. AJ, Cowie, G., Evans, K., Glaser, M., Hall, J., … Xavier, JC (2021). Afọ iri nke itinye sayensị mmekọrịta ọha na eze na Integrated Marine Biosphere Research Project (IMBeR): Emeela nke ukwuu, ọtụtụ ihe ime? Oke na Sayensị mmiri mmiri, 8, 662350. https://doi.org/10.3389/fmars.2021.662350

11 https://scor-int.org/work/capacity/


Author

Emily Twigg

Emily Twigg

Onye isi oche

Kọmiti Sayensị na nyocha Oceanic (SCOR)

Emily Twigg

Jikọọ na akwụkwọ akụkọ anyị


Foto site na Maël BALLAND on Unsplash