Site na mgbanwe mgbanwe, ọchịchị ndị agha na ọrịa na-efe efe, ọkà mmụta sayensị Hazir Elhaj jigidere, nọrọ na ya. Sudan ogologo oge o nwere ike - ruo mgbe ọ nụrụ ka bọmbụ na-ada na Khartoum.
Ugbu a na Saudi Arabia, ọ na-atụ anya ịlaghachi ozugbo enwere ike. Dị ka otu n'ime ndị nchọpụta ole na ole na-arụ ọrụ na bioenergy na Sudan, ọ na-ekwu na ọ na-enwe mmetụta dịịrị ya ịlaghachi n'ọrụ ya, bụ nke na-elekwasị anya n'inye ume ike na-adịgide adịgide maka mpaghara ime obodo.
"Achọrọ m ịlaghachi, n'ihi na enwere m ọrụ ime," Elhaj na-ekwu. "Nke a bụ ihe ijuanya, ee, mana anyị ga-aga n'ihu."
Ihe karịrị nde mmadụ 5 agbapụla ebe obibi, yana opekata mpe mmadụ 7,500 gburu kemgbe esemokwu ahụ malitere n'April. Ọkara nke ndị bi na mba ahụ chọrọ enyemaka mmadụ ma ọ bụ nchekwa, International Organisation for Migration (IOM) kwuru na Septemba.
Ọgụ na-aga n'ihu gafee ọtụtụ obodo. Ime ihe ike kachasị njọ gbadoro ụkwụ na isi obodo, Khartoum - nke bụkwa isi obodo nyocha Sudan. E kwakọrọla ma ọ bụ bibie ọtụtụ mahadum na ụlọ ọrụ dị n'obodo ahụ.
"Ọnọdụ ugbu a maka ndị ọkà mmụta sayensị na Sudan dị oke egwu - nsogbu nke na-enwetachaghị nlebara anya na mpụga obodo," Mohamed HA Hassan, onye isi oche nke National Academy of Sciences Sudan (SNAS), dere n'akwụkwọ ozi mepere emepe.
SNAS na-akpọ ndị otu mba ụwa na ndị ọkà mmụta sayensị gburugburu ụwa ka ha "jikọọ n'ịdị n'otu" na ndị ọrụ ibe nke esemokwu ahụ metụtara.
Ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ mba gburugburu ụwa nwere ike inye aka site n'ịrụ ọrụ na mahadum na ụlọ ọrụ nyocha ịchọta oghere maka ndị ọkà mmụta sayensị a chụpụrụ n'ebe obibi ka ha gaa n'ihu n'ọrụ ha ruo mgbe esemokwu ahụ kwụsịrị, SNAS dere.
"Nke kachasị, ndị ọkà mmụta anyị chọrọ enyemaka bara uru ka ha wee nwee ike ịga n'ihu na ọmụmụ ihe na nyocha ha n'oge ndị a siri ike, ma ọ bụghị Sudan nwere ike ịnwụ otu ọgbọ ma ọ bụ karịa nke nkà mmụta sayensị bara uru," Hassan na-akọwa.
Ụfọdụ ụmụ akwụkwọ enweela ike ịga n'ihu na-agụ akwụkwọ na mba ndị ọzọ, gụnyere Rwanda na Tanzania. Mana ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị ka gbasasịa n'ofe Sudan - ọtụtụ ndị nwere ụgwọ ọnwa ha jụrụ oyi ma ọ bụ na mpaghara ndị ogbenye ma ọ bụ enweghị ịntanetị, enweghị ike ịrụ ọrụ, Hassan kwuru.
Ka ọtụtụ afọ nke nkwụsị na-amalite ọrụ, 2023 na-achọ Elhaj mma. O mere atụmatụ ịkwalite ụlọ nyocha ya na Mahadum Sayensị na Nkà na ụzụ nke Sudan ka ọ bụrụ ebe nyocha zuru oke, ma guzobe incubator ebe ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike imekọ ihe ọnụ na nkà na ụzụ iji dozie nsogbu gburugburu ebe obibi.
“Achọrọ m ịzụlite ọgbọ ọhụrụ nke ndị na-eme nchọpụta,” ka ọ na-ekwu.
Ọ nọrọ ọtụtụ n'ime 2022 inye onyinye maka ụlọ nyocha ahụ, na 2023 ka a ghọtara ọrụ ya na mkpakọrịta mbụ sitere na Òtù Maka Women in Science for the Developing World (OWSD), nke nyere ego ọzọ.
Ihe nrụpụta teknụzụ malitere na Machị 2023, yana otu ụmụ akwụkwọ zuru oke na ndị nyocha enyemaka. Obi tọrọ Elhaj ụtọ.
Otu ọnwa ka e mesịrị, ọ nọ na ụlọ nyocha ka ọgụ malitere na Khartoum. Ka ọ na-eme ngwa ngwa mechibido ọkụ eletrik na mmiri ma laa n'ụlọ, ọ na-anụ ka ọkụ na-agbawa ngwa ngwa ngwa ngwa.
Kemgbe e bukọrọ ihe ụlọ akwụkwọ ahụ ma mebie ya nke ukwuu. Elhaj amaghị ma lab ya ọ dịla ndụ. O nwere ike ịchekwa ọtụtụ n'ime ọrụ ya, mana ọ bụghị onye ọ bụla nwere chi ọma: otu n'ime ụmụ akwụkwọ nna ya ukwu tụfuru data ya niile na nchụpụ ahụ ma malite na mbụ.
Ka ime ihe ike na-akawanye njọ, Elhaj gara n'obodo ya - ọ ka nọghị n'udo, mana ọ dịchaghị ize ndụ karịa isi obodo. Ma ugbu a, onye nyocha ahụ, bụ onye na-etinyekarị awa 12 n'ụbọchị, ụbọchị isii n'izu n'ime ụlọ nyocha, na mberede kwụsịrị ọrụ ya. Ọ sịrị: “Ị na-ahụ na ị naghị eme ihe ọ bụla. "Ọ bụ ihe na-agwụ ike nke ukwuu."
Enweghị ọkụ eletrik kwụsiri ike n'ụlọ, naanị ụzọ ị ga-esi gaa n'ihu bụ ịpụ. Njem njem ya na mba ahụ were ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ otu izu: 1,500 kilomita site na bọs na tagzi, wee banye ụgbọ mmiri na Saudi Arabia na ọtụtụ ụgbọ elu tupu ọ rute Trieste, Italy, ebe ọ malitere mkpakọrịta OWSD ya.
Visa ya ekweghị ka ọ nọrọ ogologo oge, ya mere ọ gara n'ihu na Saudi Arabia. O nweela ike iburu ọrụ mmekọ ya ọzọ, na nyocha nke obodo ya na-akwụsị ugbu a, ma na-ede atụmatụ ọrụ ọhụrụ.
Mana ọ na-echegbu onwe ya na ndị ọkà mmụta a chụpụrụ achụpụ nwere ike ịda n'azụ ma ọ bụrụhaala na ha enweghị ike ibipụta, enweghị ike ime nyocha nke ala ma ọ bụ na-atọgbọ na mpaghara na-enweghị nkwurịta okwu a pụrụ ịdabere na ya. Ọ na-ekwu, sị: "Agha abụghị nanị ịla n'iyi ma ọ bụ ịla n'ụlọ gị, ma ọ bụ ọrụ gị - ọ bụkwa ohere efu."
Fellowships, ntinye na ohere ndị ọzọ iji mee ka ndị nchọpụta Sudan na-emekọrịta ihe na ndị otu mba ụwa dị oke mkpa, ọ na-agbakwụnye - dịka enyemaka iji nweta visa mba ọzọ. "Anyị bụ akụkụ nke obodo sayensị zuru ụwa ọnụ," Elhaj na-ekwu.
Nye ọtụtụ ndị nọ na Khartoum, e jiri ohere dị ọcha kpebie njem. Tupu esemokwu ahụ amalite, ma Elhaj na Suad Sulaiman, onye so na ndị isi ụlọ ọrụ SNAS, ezipụla akwụkwọ ikike ngafe ha na ndị nnọchianya Europe na Khartoum maka nhazi visa. Elhaj nwetara nke ya ụbọchị abụọ tupu agha amalite; Ndị ọrụ n'ụlọ ọrụ nnọchite anya kpara nke Sulaiman ka ha na-apụ.
Sulaiman araparawo na Dongola, nke dị na ugwu Sudan n'okporo ụzọ nke ókèala Egypt, kemgbe ọnwa Mee, na-eche paspọtụ ọhụrụ na visa ịbanye Egypt.
Mgbe o rutere, Sulaiman chọpụtara na ụlọ ọgwụ dị n'ógbè ahụ chọrọ enyemaka iji lekọta ọtụtụ ndị bịara ọhụrụ. Ọ malitere ọrụ ngwa ngwa wee nweta ego, gụnyere site na Switzerland Tropical and Public Health Institute, iji rụzigharị ụlọ ahụ na zụta akụrụngwa dị mkpa.
SNAS na-aga n'ihu na-anakọta nkwado ego maka ụlọ ọgwụ, na Sulaiman bu n'obi ịgbasa ọrụ a ịgụnye ụlọ ọrụ ahụike na steeti Northern Sudan.
Nlekọta ahụike bụ naanị otu akụkụ nke akụrụngwa obodo nke ga-achọ nnukwu mwube, Sulaiman kwuru. Ụlọ ọrụ sayensị Sudan ga-achọkwa nkwado ego dị ukwuu iji wughachi ọtụtụ ụlọ ndị mebiri emebi, ọ gbakwụnyere.
Mgbe o mechara ya kemgbe ọtụtụ afọ nke ejighị n'aka, Elhaj nwere obi ike na ndị ọkà mmụta sayensị nke mba ahụ ga-agbake. Ọ sịrị: “Ọ ga-esi ike ime mgbanwe ọzọ. "Anyị kwesịrị ịmalite site na mmalite. Ma anyị ga-aga n'ihu n'ihe anyị na-eme; anyị apụghị nnọọ ịgbahapụ ya.”
SNAS na-arịọ maka ịdị n'otu na ndị Sudan
Ozi sitere na National Academy of Sciences nke Sudan gaa na ụlọ akwụkwọ sayensị nke mba, ụlọ ọrụ United Nations, na ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ na nyocha nke African Union.
Disclaimer
Ozi, echiche na ntụnye ndị ewepụtara na blọọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa na-egosipụta ụkpụrụ na nkwenye nke International Science Council.
Foto dị na Nchedo obodo EU na enyemaka mmadụ on Flickr.
Gụkwuo maka nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị 
Gụkwuo maka UNDRR na International Science Council na-emeghari mmekorita iji kwalite mmepe na-adigide ihe egwu na-enweta 
Gụkwuo maka oru ngo-atụmatụ sayensị iri ọhụrụ iji mepụta ọdịnihu ga-adigide n'ofe Eshia 
Gụkwuo maka Site na ikpo ọkụ ruo iyi egwu cyber: ntuziaka ọhụrụ zuru oke maka ihe egwu taa 
