Na Septemba 2024, International Science Council (ISC), na mmekorita ya na European Commission's Joint Research Center yana nkwado sitere na US National Science Foundation, kpọkọtara ogbako “Trust in Science for Policy Nexus”. Ihe omume ahụ kpọkọtara ndị ọkachamara ka ha nyochaa usoro mgbagwoju anya nke ntụkwasị obi na sayensị n'ime usoro iwu, na iji zaa ajụjụ bụ isi: ruo kedu ókè enwere ike ikewapụ ihe gbasara ntụkwasị obi na sayensị maka amụma na ajụjụ ka ukwuu nke ntụkwasị obi na ụlọ ọrụ onye kwuo uche ya?
Na Mee 2025, ndị mmekọ ahụ wepụtara akụkọ sitere na ya, Ntụkwasị obi na Sayensị maka amụma Nexus. Ọ na-akọwapụta ihe ịma aka ndị bụ isi ma tụpụta atụmatụ iji wusie ntụkwasị obi n'etiti ndị sayensị sayensị, ndị na-eme amụma na ọha - ọkachasị n'ọnọdụ nke nkwutọ, mgbagha na ozi na-ezighi ezi gosipụtara.
Ndị otu ISC Kọmitii maka nnwere onwe na ibu ọrụ na sayensị (CFRS) ugbu a na-enye echiche ha na akụkọ ahụ n'usoro echiche. Ọrụ ha ịkwado ụkpụrụ ndị na-akwado sayensị dịka a zuru ụwa ọnụ ọha mma - gụnyere ikike mmadụ isonye na irite uru na sayensị - dabara nke ọma na isiokwu ndị a nyochara n'oge ogbako a. Onyinye ha na-eweta nhụsianya na echiche sitere na ngalaba na mpaghara dị iche iche.
Banyere chepụtara: S. Karly Kehoe, Fellow nke Royal Society of Canada, Prọfesọ nke History na Canada Research Chair na Atlantic Canada Communities na Saint Mary's University
Ụlọ ọrụ Democratic - ndị na-enyere aka ọganihu nke sayensị (nke pụtara mmepụta nke ihe ọmụma site na nlezianya nyocha) - na-emebi omenala na-eto eto nke mgbasa ozi na-ezighị ezi. Nnyocha OECD na nso nso a (2024) chọpụtara na 44% nke ụmụ amaala na nyocha ọmụmụ nke mba 30 nwere "enweghị ntụkwasị obi na gọọmentị mba". Nsogbu bụ na ọ bụ ezie na anyị maara na usoro ndụmọdụ sayensị "na-arụ ọrụ nke ọma" na-eduga na "usoro iwu iwu siri ike," ntụkwasị obi na nyocha na-ebelatakwa. Nke a na-akpata ajụjụ a: gịnị ka ndị nchọpụta nwere ike ime iji gbanwee omume a?
Nke mbụ, anyị kwesịrị ịghọta na nnwere onwe agụmakwụkwọ abụghị iji chebe echiche gbasara isiokwu ebe anyị na-enweghị ọkachamara nyocha. Kama, ọ pụtara ichebe onye nyocha na-ekwu maka ihe ha maara n'ihi na n'ezie nnyocha ha na-eme. Ichebe iguzosi ike n'ezi ihe nke nyocha na usoro nyocha bụ ihe kacha mkpa. Ntụkwasị obi na ọdịnihu nke akụrụngwa sayensị zuru ụwa ọnụ anyị dabere na anyị ka ndị nyocha na-edo anya maka ihe anyị maara n'ihi nyocha anyị na ihe anyị na-amaghị.
Nke abuo, anyi aghaghi iwulite usoro nyocha nke na-eme ka ohaneze nwee ike. Ọha na-eche n'ebe dị anya na nyocha n'ihi na ha na- n'ebe dị anya site na ya ma n'ọtụtụ ọnọdụ e mebere ya n'ebe dị anya. Nnyocha na-agwa anyị na ka sayensị na-aga n'ihu, otú ahụ ka a na-atụkwasị ya obi. Mahadum mpaghara nwere ohere iji wulite ntụkwasị obi na sayensị site na ịmekọrịta mmekọrịta miri emi na nke bara uru na ndị obodo gbara ha gburugburu. Ịkpọ ndị mmadụ òkù isonye na ngalaba-mmepụta nke nyocha site n'ịgbanwegharị, ebe anyị nwere ike, usoro nyocha anyị ka ha wee bụrụ ndị ọzọ na-agụnye ụda olu ọhụrụ, echiche, na echiche nwere ike ịnye uru dị ukwuu. Ọ ga-ewulite mmekọrịta siri ike na ntụkwasị obi n'etiti nyocha agụmakwụkwọ na ọha na eze wee bulie akụ na ụba anyị n'ihi na "Ọgbakọ ntụkwasị obi dị elu na akụ na ụba na-ejikọta ya na ọganihu".
Nke atọ, ọ dị mkpa ka a na-ahụ anyị, ndị nyocha, dị ka ndị na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ bụ ndị na-ekerịta ozi dabere n'ụzọ ziri ezi yana enweghị mmasị dịka o kwere mee. Ugbu a, anyị niile bụ mmadụ na ya mere ụkpụrụ anyị ji na-ekere òkè na ọrụ anyị na-arụ, ma ọrụ anyị dị ka ndị nchọpụta pụtara na anyị ga-eduzi anyị site na ihe akaebe na nchọpụta nyocha.
N'ikpeazụ, anyị kwesịrị icheta na ndị ọrụ ọha na eze enweghị nnwere onwe ikpebi ihe ga-abụ iwu na ihe na-adịghị. N'ime obodo onye kwuo uche ya, nke a bụ ọrụ gọọmentị a họpụtara ahọpụta. Dị ka ndị na-eme nchọpụta, anyị ga-arụ ọrụ na usoro a site n'ime ka nyocha anyị dị ka ndị na-ahụ maka ịme iwu nwere ike ime mkpebi dị mma na ihe àmà. Ọ bụrụ na anyị kwụsie ike dị ka ndị na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ bụ ndị rụworo ọrụ bara uru na mmekorita ya na ndị na-agafe ụlọ akwụkwọ mmuta ahụ, anyị ga-ewughachi ma gbasaa ntụkwasị obi na usoro nyocha na obodo nyocha. Nke a bụ otu anyị nwere ike isi wulite nchekwa dị oke egwu megide sayensị pseudo-sayensị na mgbasa ozi na-ezighi ezi ma wusie ụlọ ọrụ onye kwuo uche anyị ike.
blog Foto dị na Connie de Vries onUnsplash
Disclaimer
Ozi, echiche na ntụnye ndị ewepụtara na blọọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa na-egosipụta ụkpụrụ na nkwenye nke International Science Council.
Gụkwuo maka ikike isonye na rite uru na sayensị 
Gụkwuo maka nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị 
Gụkwuo maka Sayensị na UN na 2026: Kaa kalenda gị akara 
Gụkwuo maka UN Scientific Advisory Board nakweere nkwupụta dị ịrịba ama na Open Science 
Gụkwuo maka Ọ bụghị naanị mmemme SDG ọzọ: ihe mere Sayensị Sayensị 2025 pụta ìhè 