Site na onyinye sitere n'aka Onye otu ISC, African Academy of Sciences (AAS)
Na banyere Pasentị iri atọ nke ihe ndị dị n'ime ala dị n'ụwa, gụnyere 70% nke mmepụta kobalt zuru ụwa ọnụ, oke òkè nke manganese na ọkwa lithium na-apụta na Zimbabwe, Namibia na Ghana, Afrịka bụ onye egwuregwu mineral ndị ọzọ na-ele anya na ha. A na-atụ anya na ọchịchọ maka mineral ndị a ga-arị elu, na-etolite ruo mgbe ọ ga-eru. ihe karịrị okpukpu ise ka ọ na-erule afọ 2040 ka panel anyanwụ, turbine ikuku, ụgbọala eletriki na sistemụ nchekwa grid na-amụba.
Agbanyeghị, ọ bụrụ na enweghị ikike sayensị na teknụzụ iji mepụta akụrụngwa ndị a, Afrịka nwere ike ịbụ onye na-ebunye ihe ndị e ji emepụta ihe kama ịbụ onye na-akwalite mgbanwe ike. N'ihi ya, ike nke kọntinent na mgbanwe a agaghị adabere na geology dị ka akara aka, kama ọ ga-adabere na geology dị ka sayensị.
Ruo ọtụtụ afọ, ọtụtụ akụ na ụba Afrịka esonyela n'ahịa mineral zuru ụwa ọnụ dịka ndị na-ebupụ ihe ndị e ji arụpụta ihe. Otú ọ dị, ihe ịma aka miri emi dị n'elu: itinye ego pere mpe na nyocha ala, akụrụngwa ụlọ nyocha, sistemụ data, na agụmakwụkwọ sayensị ala dị elu. Ọtụtụ nnyocha ala mba na-aga n'ihu na-arụ ọrụ na teknụzụ maapụ ochie na enweghị ezigbo data geophysical. Na-enweghị maapụ ala zuru oke, mba dị iche iche na-ekwurịta nkwekọrịta igwu ala na-enweghị ihe ọmụma zuru oke nke ihe dị n'okpuru ókèala ha. Enweghị nkwekọ a nke ihe ọmụma ala na-eme ka ọchịchị ego, usoro eze, na atụmatụ ogologo oge ghara ịdị ike.
"Ọ dị oke mkpa ka gọọmentị Afrịka bute ụzọ ma bulie ikike ala elu n'ihi na ọ bụ akụkụ nke nkà dị oke ụkọ na isi obodo mmadụ nke mba nke nwere ike inye aka na njikwa nke ọma nke akụrụngwa mineral dị mkpa," ka ọ na-akọwa. Prọfesọ Lise Korsten, Onyeisi nke Ụlọ Akwụkwọ Sayensị nke Afrịka.
Iwuli ikike ala pụtara itinye ego na nyocha ala ikuku, ụlọ nyocha mineral, ikpo okwu nyocha geospatial, na ịzụ ọgbọ ọhụrụ nke ndị ọkà mmụta sayensị geospatial nke Africa bụ ndị nwere ike ịme ihe nlereanya maka nkwụnye ego, nyochaa ihe egwu gburugburu ebe obibi, na inyocha usoro uru. Na-enweghị ihe ndị a, akụ na ụba mineral nke kọntinent ahụ ka na-aga n'ihu site n'aka ndị na-eme ihe nkiri mpụga.
E mere usoro ihe ọmụma ala nke Afrịka n'oge gara aga iji nye ọrụ mwepụta ihe, ọ bụghị inye ikike. N'oge ọchịchị ndị ọchịchị, e guzobere nnyocha ala iji chọpụta akụrụngwa a pụrụ ibupụ maka akụnụba alaeze ukwu. Data, ihe atụ, na ahụmịhe teknụzụ na-asọbakarị n'isi obodo Europe na ụlọ ọrụ mba dị iche iche kama ịbanye na mahadum na ụlọ ọrụ ọha na eze nke Africa.
Nke a kpatara enweghị nguzozi n'etiti onye na-emepụta ihe ọmụma na onye nwe ya. Data nyocha nke ụlọ ọrụ mba ofesi na-emepụta na-abụkarị nkeonwe ruo ogologo oge. A na-eme ihe nlereanya teknụzụ n'èzí. Mahadum Afrịka anaghị anọkarị n'etiti usoro ihe okike nke ihe ndị dị n'ime ala.
Ịgbanwe usoro a chọrọ mgbanwe iwu: inye iwu ka e tinye data nyocha na nchekwa data geoscience mba mgbe oge nzuzo akọwapụtara gasịrị; itinye ego na ebe nchekwa geological nke ụlọ ọrụ Africa na-achịkwa; na ijikọ ọchịchị data geological na ikike dijitalụ sara mbara na mmegharị sayensị mepere emepe. Ihe ọmụma ga-agbasa n'ime ụlọ ọrụ nyocha Africa ma ọ bụrụ na ọchịchị mineral ga-agafe ihe a na-amịpụta.
Ọ bụrụ na ahụmịhe sayensị bụ akụrụngwa atụmatụ, mahadum na ụlọ ọrụ nyocha bụ ntọala ya. Prọfesọ Felix Toteu, Osote Onyeisi nke African Academy of Sciences, na-arụ ụka na mgbanwe na-adịgide adịgide nke akụnụba mineral nke Africa dabere na imelite usoro agụmakwụkwọ iji gosipụta eziokwu mineral nke kọntinent.
Nke a pụtara ime ka ngalaba sayensị ala, injinia igwu ala, geochemistry na sayensị geospatial sie ike na mahadum dị iche iche nke Afrịka. Ọ pụtakwara ijikọta akụnụba mineral, sayensị gburugburu ebe obibi, na ọzụzụ amụma ka ndị gụsịrị akwụkwọ wee nwee ike ịrụ ọrụ n'ofe usoro uru zuru oke - site na nchọpụta ruo na uru na nhazi ụlọ ọrụ mmepụta ihe.
Ọtụtụ mba na-egosi etu mgbanwe a nwere ike ịdị. Botswana etinyela nnukwu ego na nyocha ala na ọkachamara teknụzụ iji mee ka ikike mkparịta ụka ya sie ike na ngalaba diamond. Ghana emeela ka ikike nhazi ala ya dị ọhụrụ iji dọta itinye ego kwesịrị ekwesị na ọlaedo na ebe a na-etinye ego na lithium na-apụta ma na-emeziwanye nlekọta iwu.
N'ọkwa kọntinent, nke African Union Òtù Pan-African Geological Surveys Organisation na-arụ ọrụ iji mee ka ọkọlọtọ data geological dị n'ofe ókèala. Ebe Mmepe Mineral nke Afrịka na-akwado atụmatụ mgbakwunye uru nke chọrọ nghọta miri emi nke sayensị gbasara nhazi mineral na ụzọ ụlọ ọrụ mmepụta ihe. Atụmatụ ndị a na-egosi na enweghị ike ikewapụ asọmpi mineral na ikike sayensị.
Mgbanwe ike dị ọcha ekpugheela ihe na-emegiderịta onwe ya: Afrịka dị n'etiti usoro ọkọnọ n'ọdịnihu, mana ọ na-abụkarị n'akụkụ nke imewe teknụzụ na ijide uru. Oghere a bụ ihe a na-ahụkarị. Onye ọ bụla na-achịkwa data ala dị n'okpuru ala, ngwanrọ nlereanya, na ihe ọmụma nhazi mineral dị elu na-achịkwa ike ọnụahịa na ntụziaka ụlọ ọrụ mmepụta ihe.
Itinye ego n'ime nnyocha dị elu, netwọk ụlọ nyocha, na ebe a na-eme nnyocha sayensị ala nwere ike inye mba Afrịka ohere ịkparịta ụka site n'ọnọdụ siri ike. Ikpo okwu nyocha nkekọrịta nwere ike ịkwụghachi oghere ikike nke onye ọ bụla ma na-eme ka ike nkwekọrịta kọntinent sie ike.
"Site n'ịkekọrịta akụrụngwa na ahụmịhe, mba Afrịka nwere ike ịchịkwa data dị n'okpuru ala nke ọma ma melite ọchịchị ngalaba igwu ala," ka Toteu kwuru. Mmekọrita n'etiti ókèala na-agbanwe mgbalị mba kewara ekewa ka ọ bụrụ ike mkpokọta.
Ọgba aghara zuru ụwa ọnụ maka mineral dị oke mkpa nwere ike ime ka ihe ndị a na-ewepụta n'oge gara aga ghara ịdị irè. Mana ọ na-enyekwa ohere: iwughachi ụlọ ọrụ sayensị, ime ka ihe ọmụma mineral bụrụ nke onye kwuo uche ya, na ịgbanwe Afrịka site na onye na-ebubata mineral n'enweghị ihe ọ bụla gaa na onye na-emepụta usoro uru.
Foto site na Lina Loos on Unsplash
Disclaimer
Ozi, echiche na ndụmọdụ ndị e depụtara na blọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa ihe na-egosi ụkpụrụ na nkwenye nke Kansụl Sayensị Mba Nile.
Gụkwuo gbasara ohere nkwado njem maka nzukọ ndị otu etiti oge 
Gụkwuo gbasara Ime nnyocha omume ọma n'ebe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere oke ụkpụrụ omume Gụkwuo gbasara Sayensị nke oge a: ihe ndị na-akpata mgbanwe n'etiti geostrategic, technology na soshal midia 