Edemede a na mbụ bipụtara na Magazin ERC site na Kansụl Nnyocha nke Yuropu.
Banyere chepụtara:
Ọ bụ ezie na esemokwu dị ugbu a na Ukraine, Middle East na ebe ndị ọzọ bụ isi ihe na-elekwasị anya na atụmatụ geostrategic na diplomatic, mgbanwe dị mkpa n'ụzọ mba dị iche iche si ahụ ibe ha na otu ha si emekọrịta ihe etolitela kemgbe oge ụfọdụ. Usoro ọtụtụ mba egosila na ọ naghị enwe ike idozi nsogbu ndị dị adị dịka esemokwu ma ọ bụ ịkwalite okwu nke ndị nkịtị zuru ụwa ọnụ. Iji nkà mmụta sayensị eme ihe nke ọma ga-aba uru nke ukwuu n'ịmepụta ụzọ gaa n'ihu.
Ruo n'ókè ụfọdụ, e jiri nlezianya na azụmahịa lekwasị anya n'ihe gbasara ọdịmma mba n'ụwa nke gbawara agbawa karịa dochie anya mmekọrịta mba ụwa mgbe Agha Ụwa nke Abụọ gasịrị. Usoro iwu dabere na mmekọrịta mba ụwa na mmekọrịta mba ụwa na-ebelata. E nwere echiche dị iche iche gbasara ihe nwere ike isochi.
Agbanyeghị, n'otu oge ahụ, enwere mmụba mmasị na ike nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị sayensị (echiche nwere nkọwa na isi ike dị iche iche maka ndị na-eme ihe dị iche iche). Kọmishọna Yuropu na mba ndị so na European Union, mba ndịda zuru ụwa ọnụ, na ọtụtụ ebe agụmakwụkwọ na-enye ọkwa ka ukwuu nke sayensị.
Sayensị na mmekọrịta mba ụwa adịla ogologo oge. Mana enwere esemokwu nghọta dị n'etiti sayensị na mmekọrịta mba ụwa, ọtụtụ n'ime ha ka a tụlere na nzukọ ndị e mere na Delhi n'oge na-adịbeghị anya dịka akụkụ nke mkparịta ụka Raisina ma ọ bụ na njikọ aka na ya.
Sayensị na mmekọrịta mba dị iche iche sitere n'ọdịbendị abụọ dị iche iche. Sayensị na-arụ ọrụ n'ịdozi esemokwu site na nyocha data na ihe akaebe siri ike; mmekọrịta mba dị iche iche bụ isi ihe gbasara ichebe ọdịmma mba site na ụzọ udo gụnyere mkparịta ụka na mkparịta ụka. N'ụzọ na-apụghị izere ezere, njikọ ahụ dị mgbagwoju anya ma dị iche iche.
Mkparịta ụka ndị e mere n'oge na-adịbeghị anya na Delhi chọrọ idozi nsogbu ndị dị adị n'etiti sayensị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ndị ọkà mmụta sayensị nwere olileanya na ndị nnọchi anya mba nwere ike inyere ha aka n'ụzọ dị iche iche, ọkachasị na mmekorita mba ụwa. Mana ndị nnọchi anya mba anaghị ahụ nke ahụ dị ka ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ọrụ ma ọ gwụla ma n'otu oge ahụ ọ na-akwalite ọdịmma mba ha.
Sayensị bụ asụsụ zuru ụwa ọnụ - mana n'ụwa nke gbawara agbawa, omume ya na-ejikọtawanye na nchekwa, akụ na ụba na atụmatụ ala.
Sayensị bụ asụsụ zuru ụwa ọnụ nke ọma. Agbanyeghị, ka sayensị, teknụzụ, akụ na ụba, nchekwa na mmasị geostrategic aghọọla ihe jikọrọ ọnụ, ụzọ ụfọdụ ndị ọkà mmụta sayensị si ele eziokwu mba ụwa anya apụtala ìhè. Eziokwu bụ na ọtụtụ n'ime azụmahịa sayensị nke oge a na-akwalite site na mmasị steeti na nchekwa na/ma ọ bụ nsonaazụ akụ na ụba. Mana eziokwu ahụ na-aghọ ihe doro anya anaghị eme ka ọ dị ọhụrụ - sayensị enweela ndị na-akwado ya mgbe niile - ma ọ bụ site na steeti, ọrụ ebere ma ọ bụ ụlọ ọrụ.
Sayensị n'onwe ya na-eche ihe ịma aka ya ihu, karịsịa na-ahụ na mmekorita mba ụwa dị n'ọtụtụ ebe dị mkpa maka gburugburu ebe obibi na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'ihi gburugburu ebe obibi ozi juru eju, a na-ajụkarị ọnọdụ ọdịnala sayensị dị ka isi iyi eziokwu ma ọ bụ na-agbagwoju anya n'amaghị ama. N'ụwa ọchịchị onye kwuo uche ya, enweghị ntụkwasị obi na ụlọ ọrụ gụnyere sayensị na-akpali polarization na populism. N'ọnọdụ a, sayensị aghọọla ihe na-emetụ aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, karịsịa mgbe ọ na-eche ihu mmasị dị ike. Dịka ọmụmaatụ, sayensị na-agbalị idozi eziokwu ndị dị na atụmatụ nkwado sara mbara. Mana ebe a na-ahụ atụmatụ a ka ọ na-emegide ọdịmma akụ na ụba nwa oge, ọ nwere ike igbochi ọganihu dị mkpa na mpaghara dịka mgbanwe ihu igwe.
N'otu aka ahụ, mmekọrịta gọọmentị na nke ọdịnala yiri ka ọ na-esiwanye ike. Mmekọrịta ogologo oge na-anọchi anya mmekọrịta ogologo oge site na mmekọrịta dị mkpirikpi. A pụghị igbochi sayensị pụọ na esemokwu ndị dị otú ahụ; ihe ịma aka maka sayensị bụ otu esi ahụ na ọ na-aga n'ihu dị ka ihe ọma ọha na eze zuru ụwa ọnụ n'oge a na-adịghị ekwekọ.
Sayensị, mmekọrịta mba na ọdịmma mba nwere njikọ chiri anya - ụwa kwesịrị iji njikọ dị n'etiti ha mee ihe.
Naanị afọ iri gara aga na 2015, Nkwekọrịta Paris, Agenda 2030, Ebumnuche Mmepe Na-adịgide Adịgide (SDGs), na Usoro Sendai maka Mbelata Ihe Ize Ndụ Ọdachi, niile gosiri na sayensị mba ụwa na ọdịmma ụwa yiri ka ha na-arụkọ ọrụ. Mana n'ime afọ ndị sochirinụ ọtụtụ ihe agbanweela, na-emetụta ma sayensị ma diplọma. Nke a apụtaghị na anyị kwesịrị ịbụ ndị na-enweghị mmeri. Kama anyị kwesịrị ịghọta na sayensị, diplọma na ọdịmma mba nwere njikọ chiri anya. Ihe ụwa chọrọ bụ iji mmekọrịta dị n'etiti ha mee ihe. Nke a chọrọ ndị nwere nkà n'ịgafe omenala na usoro ọgụgụ isi ha pụrụ iche.
Ọganihu na SDGs abụrụla ihe na-akụda mmụọ. Ma ka anyị na-eru nso afọ 2030, mkpa ọ dị iwuli ọsọ iji dozie okwu ndị metụtara ọdịmma ụwa ma ọ bụ mpaghara ka dị mkpa. Ebe ọ bụ na atụmatụ a chọrọ nkwekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ihe ịma aka ka bụ ime ka gọọmentị mba dị iche iche kwenye na ọ bụ maka ọdịmma onwe ha ịrụkọ ọrụ ọnụ.
Ọtụtụ okwu ndị a na-enwekarị mmasị na ibe ha amụbaala kemgbe afọ 2015. Karịsịa, ọtụtụ teknụzụ dị ka nkwukọrịta, ọgụgụ isi, quantum na ihe ndị metụtara ya na-etolite usoro ọhụrụ nke okwu ndị metụtara ụwa niile. Ọtụtụ n'ime teknụzụ ndị a ma ọ bụ ojiji ha abụghị ihe a na-achịkwa n'ime ókèala mba. Iji ha eme ihe siri ike ma teknụzụ dị iche iche na ọrụ nke nnukwu ụlọ ọrụ na-arụ na ọdịmma nke ha.
E nwere ọtụtụ ihe mere ụwa ji kwesị ịrụgharị oghere mmekorita dị n'ọtụtụ mba. Esemokwu, mgbanwe ihu igwe, ọrịa na-efe efe, na mmetụta nke teknụzụ ndị na-akpaghasị ọha mmadụ bụ naanị ihe atụ kacha pụta ìhè ebe mmasị nke obodo sayensị na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị jikọtara ọnụ. Mkpa maka ụzọ mmekọrịta pụtara ìhè. Agbanyeghị, ikike imezu nke ahụ, na-atụle ndọrọ ndọrọ ọchịchị geopolitics, nchegbu ego, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị gbawara agbawa n'ime ọtụtụ mba, bụ nnukwu nsogbu.
A pụghị ileghara ọrụ nke òtù ndị na-abụghị nke gọọmentị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị sayensị anya.
N'ọnọdụ a, a gaghị eleghara ọrụ nke òtù ndị na-abụghị nke gọọmentị dịka Kansụl Sayensị Mba Nile anya. Ọ bụrụhaala na ha na-eleba anya n'okwu ndị ha nwere ikike itinye aka na nhazi bara uru, na-aghọta ọnọdụ siri ike nke a chọrọ mgbanwe, ha nwere ike inye aka dị mkpa. Karịa mgbalị doro anya iji mepụta oghere na-anọpụ iche maka mkparịta ụka mba ọzọ ma ọ bụ ịkwado sayensị na okwu ndị nkịtị zuru ụwa ọnụ, ha nwere ike ịmepụta gburugburu ebe obibi ma ọ bụ chịkọta ntọala ihe akaebe nke ọ ga-adịrị mfe maka mkparịta ụka mba na mba ụwa.
Dịka ọmụmaatụ, tupu a họpụta Odeakwụkwọ Ukwu nke Mba Ndị Dị n'Otu ọzọ, ndị ọkà mmụta sayensị ụwa niile hà nwere ike ịhazi ụzọ dị n'ihu nke ga-ezere ihe ịma aka ndị dị n'ime SDGs? Ànyị nwere ike ịkọwara ụmụ amaala nke ọma ihe kpatara echiche ogologo oge ji dị mkpa? Ànyị nwere ike ịkọwa na ụzọ mba ụwa jikọtara ọnụ ekwesịghị imebi ọdịmma mba? Ànyị nwere ike ịmepụta usoro maka imekọ ihe ọnụ nke a na-ahụ dị ka ihe na-adịghị eche echiche ma dịkwa irè ma n'ihe mgbaru ọsọ ya na mmejuputa ya?
Ndị ọkà mmụta sayensị na ndị nnọchi anya mba hà nwere ike ịbụ ndị enyi ka ukwuu? Eziokwu bụ na ụwa jupụtara n'ọdịmma dị iche iche, nke a na-egosipụtakwa ma n'ime ma n'etiti mba 200 dị n'ụwa. Sayensị na mmekọrịta mba dị iche iche na-eji ụzọ nke ha emeso mgbagwoju anya. Mana na njedebe, mmekọrịta mba dị iche iche nke sayensị ga-amalite n'ozuzu site n'ilekwasị anya n'ọdịmma mba, ọbụlagodi na o nwere ihe mgbaru ọsọ mpaghara ma ọ bụ nke ụwa, ma ọ bụghị ya, ọ ga-ada ada.
Ebumnuche ogologo oge nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị sayensị ga-abụrịrị iji sayensị nyere aka belata esemokwu n'ụwa na-agbanwe ngwa ngwa na nke na-adịghị akwụsi ike. Isi ihe ga-amalite bụ nghọta ka mma banyere otu sayensị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere ike isi nyere ibe ha aka. Ma ọ dịkarịa ala, ministri mba ofesi ọ bụla chọrọ ahụmịhe ndọrọ ndọrọ ọchịchị sayensị doro anya na nke doro anya. Ọ kwesịrị ịbụ ihe karịrị ihe atụ. N'èzí Europe, nke a ka dị mwute ikwu na ọ bụ naanị n'ọtụtụ mba.
Gụkwuo gbasara Nnyocha: Mmetụta nke teknụzụ na-apụta na sistemụ sayensị gburugburu ụwa | oge njedebe: 22 Juun 2026 Gụkwuo gbasara oku maka ntinye: Ihe ngosi ngwa ngwa nke Hazards Media Toolkit | oge njedebe 16 Juun 2026, 23:59 (CEST) Gụkwuo gbasara Kpọọ maka ndị ọkachamara: mmepe nke atụmatụ maka ọrụ IPBES n'ọdịnihu | oge njedebe: 11 Juun 2026, 23:59 (CEST) 
