Mgbe onye nta akụkọ sayensị na onye na-akwado Science Friday Flora Lichtman mepere ụbọchị Science Day nke afọ 2026, o mere nke a site n'akụkọ onye meriri ihe nrite Nobel. Katalin KarikóRuo ọtụtụ iri afọ, Karikó na-eme nnyocha gbasara RNA messenger na-enweghị nnabata ma ọ bụ nkwado, ogologo oge tupu teknụzụ ahụ amalite ịkwado ọgwụ mgbochi COVID-19. Sayensị ahụ dịruru afọ tupu ụwa amata ihe a ga-eji ya mee.
O gosiri na ọ bụ okwu mmalite dabara adaba maka mkparịta ụka ndị sochirinụ.
Mkparịta ụka mmeghe ahụ, nke onye isi oche ISC a họpụtara, Robbert Dijkgraaf, na Osote odeakwụkwọ ukwu nke UN, Navid Hanif, gbara ndị sonyere ume ka ha kwụsị ịkatọ akụkọ kwa afọ gbasara Ebumnuche Mmepe Na-adịgide Adịgide (SDGs) ma jụọ ajụjụ dị mkpa karị: ọ bụrụ na nghọta sayensị nke ihe ịma aka ndị jikọtara ọnụ n'ụwa a emeela nke ọma, gịnị mere ịtụgharị ihe ọmụma ahụ ka ọ bụrụ ihe bara uru ka ji sie ike? Okwu ha gbakọtara na nchọpụta a na-ahụkarị. Ha rụrụ ụka na ihe mgbochi ahụ abụghị ụkọ ihe akaebe sayensị, mana ụlọ ọrụ, ndị ndu na ọchịchị dị mkpa iji gbanwee ihe akaebe ahụ ka ọ bụrụ amụma na mmejuputa dị irè.
Echiche ahụ mere ka mkparịta ụka ndị sochiri ya doo anya, na-ewepụ uche n'igosi uru sayensị bara ma na-ele ọnọdụ ndị na-enye ohere ka ihe ọmụma sayensị kpụzie mkpebi anya.
Mkparịta ụka ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke sochiri gosiri na enweghị nnukwu nghọtahie gbasara nchọpụta ahụ.
N'okwu ha si n'ọnọdụ dị iche iche nke mba dị iche iche kwuo okwu, Ilka Hirt si na Ministri German maka Gburugburu Ebe Obibi, onye nnọchi anya Gregor Koessler, onye nnọchi anya na-adịgide adịgide nke Austria, onye nnọchi anya Chola Milambo, onye nnọchi anya na-adịgide adịgide nke Zambia, na Raúl Sánchez, osote onye nnọchi anya na-adịgide adịgide nke Colombia, onye ọ bụla kọwara mkpa ọ dị ime ka ụlọ ọrụ ndị na-ejikọ ahụmịhe sayensị na ime mkpebi ọha na eze sikwuo ike. Ọ bụ ezie na ihe ndị kacha ha mkpa dị iche - site na usoro ndụmọdụ sayensị na mmekorita mba ụwa ruo ikike nyocha na isonye ziri ezi na mmepụta ihe ọmụma - ha nwere nkwenye zuru oke na enweghị ike imeziwanye njikọ sayensị na amụma dị irè n'oge nsogbu. Ha chọrọ itinye ego ogologo oge, ntụkwasị obi na mmekorita na-adịgide adịgide.
Sánchez nwere ike ịghọta mmụọ nke mkparịta ụka ahụ nke ọma mgbe o chepụtara na echiche mgbanwe na-achọkarị ntachi obi na obi ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị tupu a mata ha. Mkparịta ụka sochirinụ gosiri na ihe mgbochi ndị a maara nke ọma - gụnyere uche ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọchịchị kewara ekewa, mmachi ego na njikọ sayensị na amụma adịghị ike - bụ ihe ngosipụta nke ihe ịma aka miri emi: iwu ụlọ ọrụ nwere ike ịtụgharị ihe ọmụma sayensị ka ọ bụrụ ihe dị irè.
Arụmụka ahụ gafere ihe mgbochi ịchọpụta ihe mgbochi ngwa ngwa, kama ọ jụrụ ma mmekọrịta dị n'etiti sayensị na amụma n'onwe ya na-agbanwe agbanwe.
Ndị otu mkparịta ụka ahụ kwuru na ọ bụ eziokwu.
Ndị otu mkparịta ụka bụ Robbert Dijkgraaf (International Science Council), Emma Torres (UN Sustainable Development Solutions Network), Ed Carr (Stockholm Environment Institute na Scientific and Technical Advisory Panel of the Global Environment Facility) na Astra Bonini (UN DESA) niile lere ajụjụ a anya site n'echiche dị iche iche, mana ha zukọrọ na nkwubi okwu a: mmekọrịta dị n'etiti sayensị na amụma na-agbanwe agbanwe.
Ihe ịma aka ndị na-adịgide adịgide nke taa chọrọ ụzọ ndị na-agafe n'ọtụtụ ngalaba, ngalaba na usoro ihe ọmụma. Ịdị mma sayensị na-agụnyekarị ikike ịrụ ọrụ na ndị na-eme iwu, ndị ọkachamara na obodo iji hazie ngwọta ọnụ. Ihe atụ dịka Science Panels maka Amazon, Congo Basin na Borneo (SDSN) gosiri otu esi emepụta atụmatụ nyocha yana ndị mgbanwe gburugburu ebe obibi kacha emetụta, kama maka ha.
N'otu oge ahụ, ndị na-eme mkparịta ụka rụrụ ụka na sayensị enweghị ike ịgbanwe n'onwe ha. Mahadum na usoro nyocha ga-achọ ka ha ghọta nke ọma njikọ aka na amụma na mmejuputa, ebe ụlọ ọrụ ọha na eze ga-enwerịrị ike ịnabata ma mee ihe na ihe akaebe sayensị agbakwunyere. Ka sayensị na-aghọwanye ihe dị elu n'ịghọta njikọ dị n'etiti ihe ịma aka zuru ụwa ọnụ, sistemụ ndị a na-ahụ maka ịtụgharị nghọta ndị ahụ na amụma anaghị aga n'ihu mgbe niile.
N'okwu a niile, echiche doro anya pụtara ìhè. Mkparịta ụka ahụ agafeela n'inweta ohere maka sayensị ime mkpebi. Ajụjụ kacha sie ike bụ ma gọọmentị, ụlọ ọrụ nyocha na òtù mba ụwa hà nwere ike ịmụta ihe na ya, mụta ma mee ihe na ihe ọmụma sayensị.
Isi okwu ọzọ na-apụta ìhè n'ụbọchị ahụ bụ na enweghịzi ike ịghọta ma ọ bụ chịkwaa ihe ịma aka ndị na-adịgide adịgide nke taa n'onwe ha. Mgbanwe ihu igwe, mfu nke ụdị ihe dị iche iche, enweghị nha anya, usoro nri, ego na mgbanwe teknụzụ jikọtara ọnụ nke ukwuu, ndị sonyere na-arụkwa ụka ugboro ugboro na njikọ sayensị na amụma ga-agbanwerịrị dịka o kwesịrị. Kama ịmepụta ihe akaebe ngalaba, a na-arịọ sayensị ka o nyere gọọmentị aka ịghọta njikọ aka, tụọ anya mgbanwe, chọpụta njikọta na nhazi nke nwere ike ịkpata uru n'ọtụtụ ebumnuche. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ihe ịma aka ahụ abụghị naanị ịmepụta ihe ọmụma kama ọ na-eme ka ikike ịtụgharị nghọta sistemụ ka ọ bụrụ mmejuputa.
Okwu ndị e kwuru maka ya sochiri nyere ọtụtụ azịza bara uru. Kama ịtụlee etu amụma sayensị ga-adị irè, ha gosiri etu o si na-etolite n'obodo, obodo ukwu na ụlọ ọrụ dị iche iche gburugburu ụwa.
Okwu ndị a lekwasịrị anya gbanwere mkparịta ụka ahụ site na nchọpụta gaa na omume. N'akụkụ dị iche iche - site na mgbanwe ihu igwe na ihe ọmụma ndị obodo ruo na mmepe obodo, nghọta na ọdịmma mmadụ - ndị ọkà okwu gbara echiche ahụ na ihe akaebe sayensị na-esi n'aka ndị nchọpụta gaa na ndị na-eme iwu. N'ihe atụ ndị a, amụma sayensị pụtara dị ka usoro mmekorita na-aga n'ihu, nke e wuru gburugburu mmekọrịta, ntụkwasị obi na ngwọta nsogbu.
Joshua Amponsem, onye hiwere Youth Climate Justice Fund, rụrụ ụka na iguzogide ihu igwe na-aka ike mgbe e mepụtara ihe akaebe sayensị yana obodo ndị a na-atụ anya ime ihe na ya. Roannie Ng Shiu, onye isi nchịkwa nke Pacific Academy of Sciences, kwughachiri mkwado ahụ na mmepụta mmekorita, onye tụgharịrị uche na omenala ogologo oge nke Pacific nke ijikọta nyocha sayensị na ihe ọmụma ndị Indigenous ma kwuo na ahụmịhe mpaghara ga-esi n'akụkụ gaa n'etiti ime mkpebi.
N'ile anya n'ihu, Amir AghaKouchak, Prọfesọ nke Injinịa Obodo na Gburugburu Ebe Obibi na Mahadum California, Irvine, kpọrọ oku ka amụma sayensị bụrụ ihe na-atụ anya ihe, na-arụ ụka na nghọta ọdịnihu, usoro ịdọ aka ná ntị mbụ na ime mkpebi dabere na ihe egwu ga-adị mkpa ka ihe egwu ihu igwe na-aghọwanye usoro. Mgbe ọ na-atụgharị gaa n'obodo ukwu, Marie-Hélène Zerah, Onye isi nyocha na French National Research Institute for Sustainable Development (IRD), na Ivan Shumkov, Onye isi oche nke UN-Habitat Partnership on the Future of Cities, gosipụtara mkpa ọ dị ịnọgide na-arụkọ ọrụ n'ofe ngalaba, ngalaba na obodo iji dozie nsogbu obodo na-esiwanye ike.
Brendan Case, onye isi nchịkwa maka nnyocha na mmemme Human Flourishing nke Mahadum Harvard, gbara ndị sonyere ume ka ha chee echiche karịa usoro mmepe nkịtị. Site na ihe akaebe sitere na Ọmụmụ Global Flourishing, o kwuru na atụmatụ mmepe n'ọdịnihu nwere ike ịdị mkpa itinyekwu uche na ihe ọ pụtara, mmekọrịta, àgwà na ọdịmma yana ahụike na ọganihu ihe onwunwe.
N'agbanyeghị ọnọdụ ha dị iche iche, mkparịta ụka ahụ na-egosi otu nkwubi okwu. Amụma sayensị dị irè abụghị nke kwụ ọtọ ma ọ bụ nke otu nha. Ma ọ bụ ileba anya na mgbanwe ihu igwe, mmepe obodo ma ọ bụ ọdịmma mmadụ, ọganihu dabere na mkparịta ụka na-aga n'ihu, mmụta n'etiti onwe na ụlọ ọrụ ndị nwere ike ịchịkọta ụdị ihe ọmụma dị iche iche iji zaa ajụjụ maka ihe ịma aka dị mgbagwoju anya.
Mkparịta ụka mmechi nke ụbọchị ahụ lere anya karịa ọrụ ozugbo nke imezu Ebumnuche Mmepe Na-adịgide Adịgide ma jụọ ajụjụ sara mbara: ụdị nhazi usoro sayensị na amụma ga-adị mkpa karịa 2030?
Ed Carr (SEI) duziri mkparịta ụka ahụ ya na Norichika Kanie nke Mahadum Keio na Marianne Beisheim nke German Institute for International and Security Affairs kpachaara anya guzogide ọnwụnwa nke ilekwasị anya n'ihe nwere ike dochie SDGs. Kama, o lere anya n'ihe mba ụwa kwesịrị ibu n'ihu site n'afọ iri gara aga.
N'ime ihe ndị kacha adịgide na Agenda 2030, ndị sonyere tụrụ aro, bụ mmụba nghọta na enweghị ike idozi ihe ịma aka ụwa n'onwe ha. Nnyocha gbasara mmekọrịta SDG, echiche sistemụ na mmụba nke ókèala egosila na mgbanwe ihu igwe, ụdịdị dị iche iche nke ihe ndị dị ndụ, ahụike, enweghị nha anya, mgbanwe teknụzụ na mmepe akụ na ụba jikọtara ọnụ nke ukwuu, na-achọkwa ụzọ ndị jikọtara ọnụ. Ọ bụ ezie na sayensị anabatala eziokwu a nke ukwuu, ajụjụ ugbu a bụ ma sistemụ ọchịchị nwere ike ịgbanwe n'otu ọsọ ahụ ma jiri nghọta ndị a kwado mmejuputa.
Ndị sonyere rụtụrụ aka na mkpa na-eto eto maka ụlọ ọrụ ndị na-eme ihe karịrị ịza nsogbu nke taa. Ha rụrụ ụka maka ikike siri ike n'ile anya n'ihu, atụmanya na echiche sistemụ - ụzọ ndị na-enyere ndị na-eme amụma aka ịgagharị n'amaghị ama kama imeghachi omume na ya. Ka teknụzụ na-apụta, mgbanwe geopolitical na mgbanwe gburugburu ebe obibi na-agba ọsọ, njikọta sayensị na amụma ga-adị mfe karị, na-agụnye ihe niile ma dịkwa njikere nke ọma iji nye nkọwa mkpebi n'oge dị ogologo.
Otu ozi pụtara ugboro ugboro n'ụbọchị ahụ dum. Ọdịnihu nke amụma sayensị ga-adaberekwa n'ọtụtụ ụlọ ọrụ, ihe mkpali na mmekọrịta gbara ihe ọmụma sayensị gburugburu dịka ọ dị n'ihe ọmụma ahụ n'onwe ya. Ndị ahụ bụ ọnọdụ ndị na-ekpebi ma ihe akaebe ga-eme ihe n'ikpeazụ.
Ya mere, akụkọ mmeghe nke Flora Lichtman banyere Katalin Karikó nwere ihe dị mkpa karịa mgbe ihe omume ahụ gasịrị. Ihe ọhụrụ sayensị anaghị agbanwe ọha mmadụ naanị n'ihi na ha dị. Ha na-eme nke a n'ihi na ndị mmadụ, ụlọ ọrụ na ndị isi ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-emepụta ọnọdụ maka ịmata ihe ọmụma, ịtụkwasị obi na itinye ya n'ọrụ.
N'ileba anya n'ọdịnihu, mkparịta ụka ahụ tụrụ aro na ajụjụ dị mkpa maka Beyond 2030 nwere ike ọ bụghị ihe mgbaru ọsọ na-esote, kama ikike gọọmentị, ụlọ ọrụ na ọha mmadụ ga-achọ iji jikwaa ụwa nke jikọtara ọnụ na-arịwanye elu. Nke ahụ na-etinye atụmanya ọhụrụ na sayensị: ọ bụghị naanị ịkọwa ihe mgbagwoju anya, kama inyere ndị na-eme mkpebi aka ime ihe n'ime ya.
Photosite na Nyu Wang/UN DESA
Gụkwuo gbasara Sayensị nke oge a: ihe ndị na-akpata mgbanwe n'etiti geostrategic, technology na soshal midia 
Gụkwuo gbasara ego nyocha ọhụrụ emepere iji dozie nsogbu mkpofu Eshia na Pasifik Gụkwuo gbasara Norway ga-anabata ụlọ ọrụ nhazi nke ise nke afọ Polar nke mba ụwa, na mmekorita ya na Republic of Korea na Chile 