Ibe a bụ akụkụ nke usoro blọgụ nke ndị otu ISC nọ na ya Kọmitii maka nnwere onwe na ibu ọrụ na sayensị (CFRS) na-ekerịta echiche ha na Ntụkwasị obi na Sayensị maka amụma Nexus akuko, eweputara ka ogbako nke International Science Council (ISC) na European Commission's Joint Research Center haziri, ya na nkwado sitere na National Science Foundation US.
Ọgbakọ a kpọkọtara ndị ọkachamara ka ha nyochaa usoro ntụkwasị obi dị mgbagwoju anya na sayensị n'ime usoro iwu yana ịtụle ajụjụ bụ isi: ruo n'ókè kedu ka ntụkwasị obi na sayensị ga-esi kewapụ amụma na ajụjụ ntụkwasị obi na ụlọ ọrụ onye kwuo uche ya?
Banyere chepụtara: Françoise Baylis (CM, ONS, PhD, FRSC, FISC) bụ Prọfesọ nyocha, Emerita na Mahadum Dalhousie. Ọ bụkwa osote onye isi oche, nke Kọmitii ISC na nnwere onwe na ọrụ na sayensị (2022-2026) na Onye isi oche nke Royal Society of Canada (2025-2028).
Akụkọ 2025 Ntụkwasị obi na Sayensị maka amụma Nexus aims ịkwado ndị ọkà mmụta sayensị na ọrụ nke onye na-ere ahịa n'eziokwu. Nke Report na-ekwusi ike kpọmkwem "mkpa maka omume sayensị doro anya, ọrụ, na nke na-ejikọta ọnụ iji kwalite ntụkwasị obi, [ma na-atụ aro] na ndị ọkà mmụta sayensị na-eme dị ka 'ndị na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ' iji kwado ntụkwasị obi a." Echiche a na-achọ ka a ghọta nke ọma ọrụ nke 'onye na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ' na oke ya.
na Onye na-eme ihe n'eziokwu: Ime Sense nke Sayensị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Roger Pielke Jr. na-akọwa ọrụ anọ dị mma maka ndị ọkà mmụta sayensị n'ime mkpebi onye kwuo uche ya - 'ọkà mmụta sayensị dị ọcha', 'onye ọkà mmụta sayensị', onye na-akwado okwu' na 'onye na-ere ahịa nke usoro iwu ọzọ'. A na-atụkarị aka nke ikpeazụ n'ime ọrụ anọ ndị a site n'oké ịnụ ọkụ n'obi na akụkọ amụma nke ndị ọkà mmụta sayensị na ndị na-eme iwu depụtara. Otú ahụ ka ọ dị na akụkọ e bipụtara na nso nso a Ntụkwasị obi na Sayensị maka amụma Nexus.
The 'ọkà mmụta sayensị dị ọcha' na 'sayensị arbiter' bụ caricatures nke ndị ọkà mmụta sayensị na-ezere itinye aka na amụma, na-ahọrọ kama ịrụ ọrụ nke ọma dị ka ozi akụrụngwa. N'ụzọ dị oke iche, 'onye na-akwado okwu' na-ezo aka na ndị ọkà mmụta sayensị na-etinye aka na nhazi amụma, na-abụkarị ndị ọkà mmụta sayensị na-akwado ya na nhọrọ amụma akọwapụtara. Na, n'ikpeazụ, e nwere 'onye na-eme ihe n'eziokwu nke usoro iwu ndị ọzọ', ndị ọkà mmụta sayensị na-etinye aka na-emebe iwu, na-agbalịghị ịkwanye ikike nke sayensị na arụmụka na-emecha banyere ụkpụrụ.
N'okwu bara uru, 'onye na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ' na-achọ ịgbasa mkparịta ụka na arụmụka amụma site n'ịbawanye nhọrọ nke amụma a na-atụle. 'Onye na-ere ahịa na-akwụwa aka ọtọ' na-arụ ọrụ mgbasa ozi a, na-ahapụ ndị na-eme iwu ka ha rụọ ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke imechi nhọrọ iwu ma mechaa họrọ nhọrọ kacha mma. Nye ọtụtụ ndị, ịnakwere oke ọrụ a bụ nzọụkwụ mbụ dị mkpa iji wulite ntụkwasị obi n'etiti ndị ọkà mmụta sayensị, ndị na-eme iwu na ọha.
Na m ihe odide nke onwe, M na-eji nke 'sayensị diplomat' dochie ọrụ nke 'onye na-akwụwa aka ọtọ'. N'okwu zuru oke, onye nnọchi anya diplomat bụ onye nwere nkà n'ịkwado iguzosi ike n'ezi ihe dabere na ihe ọmụma-ichekwa nkwekọrịta n'ụzọ nke ime mkpebi ọnụ. N'ihe gbasara diplomacy sayensị, ọrụ nke diplomat sayensị gụnyere ịkọwapụta ihe ndabere sayensị nke nhọrọ iwu dị iche iche, na-achọpụta isi ihe na-amasịkarị na njikọta gburugburu sayensị, na, dịka o kwesịrị ekwesị, gbasaa. ma ọ bụ warara (na-agbasa ma ọ bụ nkwekọrịta; eme ọgaranya ma ọ bụ iwepu) nhọrọ amụma a na-atụle. Ịnụ ọkụ n'obi maka ọrụ nke 'sayensị diplomat' dị mfe nghọta n'oge mgbe mkparịta ụka na arụmụka na-achịkwa ejighị n'aka nke sayensị, esemokwu ụkpụrụ, na nnukwu ihe na-ezighị ezi.
'Sayensị diplomat' ghọtara na sayensị niile bara uru ma nabata na nka nka n'ime mkpebi sayensị abụghị otu nka n'ime mkpebi iwu ma ọ bụ ikpe ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ nweghị ozi sayensị ọ bụla nwere ike ime ka esemokwu bara uru ma ọ bụ merie esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Nke a bụ n'ihi ọkachamara sayensị enweghị ikike tupu ndọrọ ndọrọ ọchịchị.
'Diplọma sayensị' na-enyere aka ịhazi ozi sayensị na ụkpụrụ na mmasị iji dokwuo anya nhọrọ amụma na-akwado ebumnuche amụma. N'ụzọ dị otú a, 'sayensị diplomat' na-eme ka ọ dị mfe kama iduzi usoro ime amụma wee chekwaa "nnwere onwe sayensị na iguzosi ike n'ezi ihe site na nnyonye anya ndọrọ ndọrọ ọchịchị" Ịkwarịta ụka, ịkparịta ụka, na imebi iwu bụ ọrụ onye na-eme iwu, ọ bụghị ọrụ nke 'sayensị diplomat'.
Mgbe sayensị nọ n'ihe egwu, dị ka ọ dị ugbu a, a chọrọ 'onye na-akwado sayensị' iji kwado ịchụso ihe ọmụma na imebi nzọrọ ụgha na sayensị bụ akụkụ nke ụlọ ọrụ gọọmentị tetara. Ọrụ a n'akụkụ 'onye na-akwado sayensị' na-emepụta ohere dị oké ọnụ ahịa maka 'ndị diplomat sayensị' ịrụ ọrụ ha nke, ọ bụrụ na emee nke ọma, kwesịrị inye aka n'ịkwalite ntụkwasị obi na sayensị.
blog 
blog Foto dị na Connie de Vries on Unsplash
Disclaimer
Ozi, echiche na ntụnye ndị ewepụtara na blọọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa na-egosipụta ụkpụrụ na nkwenye nke International Science Council.
Gụkwuo maka nnwere onwe na ọrụ dị na sayensị 
Gụkwuo maka ikike isonye na rite uru na sayensị 
Gụkwuo gbasara Nzukọ Inugural Pacific Academy of Sciences Congress na-eji ihe ọmụma nke mpaghara ahụ eme ihe ma na-emepe ikpo okwu maka ndị ọkà mmụta na-apụta na Pacific. 
Gụkwuo gbasara Ohere Ọrụ: Onyeisi Nchịkọta Ego na Mmepe | oge njedebe: 15 Maachị 
Gụkwuo gbasara Ụmụ nwanyị ka nọ n'ọkwa dị ala n'òtù sayensị, ihe akaebe ọhụrụ na-egosi 
