Pọdkastị Sayensị na Mpụga n'agha: Onye ọkà mmụta sayensị oge mbụ Eqbal Dauqan na-ekerịta akụkọ ya banyere ịhapụ Yemen ka ọ gaa n'ihu nyocha ya na mba ofesi

Ihe ngosi ISC: Sayensị na Mpụga bụ usoro pọdkastị na-egosipụta ajụjụ ọnụ nke ndị ọkà mmụta sayensị gbara ọsọ ndụ na ndị a chụpụrụ achụpụ bụ ndị na-ekerịta sayensị ha, akụkọ mgbapụ ha na olileanya ha maka ọdịnihu.

Ihe omume a nke Sayensị na Exile nwere Eqbal Dauqan, onye Yemeni biochemist nke mmasị nyocha ya gụnyere nri ọgwụgwọ na antioxidants na nri. A manyere Eqbal ịkwụsị ọrụ nyocha ya mgbe agha dara na Yemen, ma mesịa hapụ obodo ahụ gaa Malaysia na Norway ka ọ gaa n'ihu n'ọrụ ya na nchekwa. Na pọdkastị a ọ na-ekerịta nrọ ya maka ọdịnihu yana ndụmọdụ maka ndị na-eme nchọpụta oge mbụ nke esemokwu metụtara, yana maka otu ndị na-achọ inyere ha aka. 

transcript

Eqbal: Nrọ m? Agha kwụsịrị na Yemen. Nke a bụ nrọ m ugbu a. Enweghị m ihe ọ bụla ọzọ. Naanị - M nrọ ịkwụsị agha na Yemen na achọrọ m, mgbe nke ahụ gasịrị, achọrọ m ịga leta ezinụlọ m n'ihi na ọ bụ afọ isii ruo ugbu a, ahụghị m ezinụlọ m. Mgbe ahụ, m ga-eche ka anyị ga-esi wughachi, n'ihi na site na sayensị, anyị nwere ike iwughachi obodo anyị.

Husam: Abụ m onye ọbịa gị Husam Ibrahim na nke a bụ Science in Exile podcast. N'usoro isiokwu a, anyị na-enweta nghọta na ndụ nke ndị ọkà mmụta sayensị bụ ndị na-ejegharị ejegharị, na anyị na-atụle otú a ga-esi chekwaa oge gara aga, ugbu a na ọdịnihu nke sayensị n'ofe oke. Pọdkastị a bụ akụkụ nke atụmatụ ndị Sayensị International na-agba ọsọ na-aga n'ihu na ndị ọkà mmụta sayensị chụpụrụ achụpụ, ọrụ nkwonkwo nke The World Academy of Sciences, InterAcademyPartnership na International Science Council.

Na mmemme nke taa, anyị nwere Eqbal Dauqan, onye oka mmụta sayensị Yemeni n'ihe gbasara biochemistry na onye osote prọfesọ na Mahadum Oslo dị na Norway. Eqbal nwetara akwụkwọ mmụta iji mee Ph.D. na biochemistry na Mahadum Kebansaan na Malaysia. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ laghachiri na Yemen wee nye ya ọtụtụ nkwanye ùgwù: Elsevier Foundation kpọrọ ya otu n'ime ndị ọkà mmụta sayensị kachasị elu na mba ndị na-emepe emepe ma nye ya SEMA Foundation Award maka ndị ọkà mmụta sayensị mbụ na mba na-emepe emepe.

Eqbal: Mgbe m laghachiri na Yemen na 2013 mgbe m gara njem sayensị iji nweta PhD m, m wee laghachi Yemen na-ebu ọtụtụ ihe mgbaru ọsọ, ma ọ bụ nrọ, mụ na m, na enwere m olileanya imezu ha na obodo m. Ịnọ n'etiti ezinụlọ gị, n'etiti ndị ọrụ ibe gị, ndị enyi gị, ndị agbata obi: ọ dị nnọọ iche. Yabụ na m na-eche n'ezie na: ọ dị mma, agaghị m ahapụ Yemen ọzọ. Ya mere, ekpebiri m imezu ebumnuche m na nrọ m na Yemen n'ihi na m chọrọ ime ihe maka Yemen. Mgbe m malitere, ị maara, nweta ihe mgbaru ọsọ m n'obodo m, enwere m obi ụtọ. Mgbe m malitere ịrụ ọrụ na mahadum dị na obodo Taizz, nke a bụ obodo m, amalitere m imezu ebumnuche mbụ nke - ma ọ bụ enwere m ike ịsị nrọ - imepe usoro ọgwụgwọ na nri nri.  

Ndị niile nọ n'obodo ma ọ bụ na Yemen na-akwado m ka m gaa n'ihu. Ya mere enwere m obi ụtọ nke ukwuu site na agbamume a nile. Ma enwetara m ihe nrite Elsevier Foundation a. M haziri ihe ngosi nri nri mbụ na Yemen. Ọ bụ nnukwu, ọtụtụ ndị na-eleta m na ihe ngosi a, mana ọ dị mwute na ọ bụ ọrụ agụmakwụkwọ ikpeazụ m n'obodo m ma ọ bụ na Yemen. Mgbe otu semester nke imepe mmemme a gasịrị, agha ahụ malitere na Yemen, ma mechie Mahadum ahụ. Ọnọdụ ahụ malitere ịda.  

Enwere m nnukwu ezinụlọ. Anyị niile bi n'otu mpaghara na otu obodo, ma mgbe agha ahụ malitere na 2015, ezinụlọ m gbasasịa n'ihi nchụpụ ahụ, n'ihi na a na-atụ bọmbụ na-aga n'ihu na mpaghara anyị. E bibiri ụlọ anyị, ndị ezinụlọ anyị itoolu nwụnahụrụ m n’akụkụ papa m. Achụpụrụ m ọrụ. Ndị enyi m, ndị ọrụ ibe m na ụmụ akwụkwọ nwụnahụrụ m, ọnọdụ ahụ dịkwa njọ nke ukwuu. Enweghị nchekwa, enweghị ọrụ, enweghị ọkụ eletrik, enweghị ịntanetị, enweghị mmanụ, na ọbụlagodi enweghị mmiri ọñụñụ dị ọcha. Ee, ọ dị njọ nke ukwuu. 

Anọ m n'ụlọ ihe karịrị ọnwa asatọ n'enweghị ọrụ na ọrụ nyocha m kwụsịrị na n'ihi enweghị ụgwọ ọrụ na Yemen, ọnọdụ akụ na ụba nke ezinụlọ m dị njọ n'ezie. Karịsịa ebe ọ bụ na anyị bi n'ụlọ mgbazinye mgbe anyị gbapụrụ n'ógbè anyị ma tụọ bọmbụ n'ụlọ anyị. 

Ekpebiri m ịchọ ohere iji pụọ na Yemen ma ọ dịghị mfe ma ọlị. Achọrọ m ịga n'ihu na nyocha sayensị m yana inyere ezinụlọ m aka na Yemen. Ya mere enwere m obi ụtọ na m jisiri ike si Yemen pụọ tupu ụgbọ elu Sanaya emechi ma enwere m obi ụtọ na onye nlekọta mbụ m na Malaysia, ọ kwadoro m ka m kpọtụrụ Scholar Rescue Fund na US iji kwado m ma nye m ohere ọzọ ịga n'ihu na agụmakwụkwọ m. ọrụ na Malaysia ọzọ. 

Husam: Ị chetara ụfọdụ echiche na-agba gị n'isi ka ị na-efega na Yemen? 

Eqbal: Ee, echetara m ihe m na-eche nke ọma. Anọ m na-eche na agha ahụ ga-akwụsị n'oge na-adịghị anya, n'ihi ya, agwara m onwe m na ezinụlọ m na m ga-alaghachi n'oge na-adịghị anya. Naanị chere m, m ga-alaghachi n'oge adịghị anya. Agbaghara m n'ihi na ahụghị m ezinụlọ m kemgbe m hapụrụ Yemen na njedebe nke 2015. 

Husam: Ọ bụrụ na ị nwere ike ịlaghachi ugbu a gwa ụdị onwe gị ihe, gịnị ka ọ ga-abụ? 

Eqbal: adala mbà. 

Husam: Ị mụọla akwụkwọ na Malaysia tupu agha ahụ, mana ọ na-esiri gị ike ịbanye na omenala? 

Eqbal: Ee, mgbe m kwagara Malaysia, amaara m ihe niile dị na Malaysia n'ihi na m nọbu ebe ahụ, Malaysia bụkwa obodo ndị Alakụba. Echere m na anyị nwere ọtụtụ omenala n'etiti Yemen na Malaysia. N’ihi ya, ahụghị m ihe isi ike ma ọ bụ ihe ịma aka ọ bụla ihu iji nọgide ma ọ bụ ịnọrọ ná mba a, ma mgbe m kwagara Norway, ọ bụ n’ezie nnukwu ọdịiche dị n’etiti Yemen na Malaysia na Norway. 

Mgbe m bịarutere ebe a na Norway, ejiri m ọkara nke ọrụ m bịa na Malaysia n'ihi na enweghị m ike imecha ya. Ya mere, m gwara onwe m na ọ dị mma na m ga-aga Norway, ọ bụ ebe kacha mma, m ga-aga n'ihu na ọrụ m n'ebe ahụ ma m ga-amalite ọrụ ọhụrụ, m ga-eme ya! Naanị m ji ọtụtụ nrọ na ebumnuche bịara mana ị mara na ọ tụrụ m n'anya mgbe m bịara ebe a, ha nwere ụzọ dị iche iche ha si arụ ọrụ. Ha nwere omenala nke ha. Ha nwere omenala agụmakwụkwọ dị iche iche iji rụọ ọrụ. N'ihi ya, ọ na-ewe n'aka m, m na-eche ọnwa isii dị nnọọ imeghari. M wee gaa ọmụmụ ihe: otu esi arụ ọrụ na ndị Norwegian, m mụọ asụsụ ha, asụsụ Norwegian. Yabụ ee, ọ dịghị mfe. Anyị ga-arụ ọrụ na onwe anyị. Anyị ga-anabata ndị dị iche iche, ị mara, omenala, omenala dị iche iche, dị iche iche ebe a na-akwaga anyị.  

Husam: Ọka mmụta sayensị gbara ọsọ ndụ, ọkà mmụta sayensị a chụpụrụ achụpụ, ọkà mmụta sayensị nọ n'ala ọzọ - olee ọkwa nke ị na-ejikọta, ma ọ bụrụ na ọ dị ma ọlị, nakwa kedu ka ọ dị gị n'obi maka ọkwa ahụ? 

Eqbal: Enwere m ike ịsị na m na-agwakọta ha niile. N'ihi na agha ahụ malitere. Ya mere m ga-akwaga ebe ọzọ. Ọtụtụ ihe furu efu na ndụ m na mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, m kwesịrị ịhapụ Yemen ọzọ n'ihi na m ga-eme nke ahụ. M ga-aga n'ihu njem mmụta agụmakwụkwọ m, m ga-akwado ezinụlọ m wee wụpụ site na mba ruo n'obodo site na Malaysia ruo Norway, na n'ime ma ọ bụ n'ime Norway, site n'obodo ruo n'obodo. Ya mere – na amaghị m ihe m ga-eme n'ọdịnihu. 

Ma ọ bụrụ na ụlọ ọrụ ọ bụla ga-enyere gị aka ịga n'ihu na njem mmụta gị na ebe nchekwa, kacha ha ga-enye gị afọ 2. Yabụ ọbụlagodi na ị nwere oru ngo ịchọrọ ịga n'ihu ma ọ bụ mezue, ị nweghị ike. Ya mere, ị naghị akwụsi ike, ị ga-esi n'otu obodo gaa n'obodo ọzọ, site na ụlọ akwụkwọ gaa na ụlọ akwụkwọ, site n'otu ebe ruo ebe, ma ọ bụ site n'obodo ruo n'obodo n'otu obodo ahụ. Na nke a bụ nchụpụ, na enweghị m ike ịlaghachi Yemen n'ihi na ọnọdụ ọjọọ dị na Yemen na n'ihi na ọ bụrụ na m chọrọ ịga ọbụna ileta ezinụlọ m, ọ dịghị mfe ma ọlị.  

Husam: Olee otú ndị ọkà mmụta sayensị si dị na Yemen tupu agha amalite? 

Eqbal: Ọnọdụ sayensị dị na Yemen, n'ozuzu tupu agha ahụ, enweghị nkwado site n'aka ndị ọchịchị ruru eru ma enweghi ọtụtụ ngwá ọrụ na ụlọ nyocha, ma ọ dị mma karịa ọnọdụ dị ugbu a.  

Ná mmalite nke agha ahụ, e bibiri ọtụtụ ụlọ akwụkwọ sayensị ma gbuo ụfọdụ ụmụ akwụkwọ na ndị ọkà mmụta n'agha ahụ. Ọnọdụ ahụ dị ize ndụ. Ya mere, ọtụtụ n'ime ha aghaghị ịgbapụ na ịkwaga, ma ọ bụ n'obodo ndị ọzọ dị nchebe ma ọ bụ mba dị iche iche gburugburu ụwa ka ha bụrụ ndị ọkà mmụta sayensị gbara ọsọ ndụ ma ọ bụ sayensị n'ihe ize ndụ ma ọ bụ ihe ọ bụla. 

Ọtụtụ ụlọ akwụkwọ sayensị kwụsịrị nwa oge, ma mgbe ha megharịrị, ha abụghịzi ihe ha bụbu n'ihi enweghị ndị ọrụ agụmakwụkwọ na nkwụsị ọkụ eletrik na ịntanetị. Ọzọkwa, ọnụ ọgụgụ ụmụ akwụkwọ ahụ adịkwaghị ka ọ dị na mbụ. 

Husam: Ị ka na-akpakọrịta ndị sayensị ọ bụla ka nọ na Yemen? 

Eqbal: Ee, m na-akpakọrịta na ụfọdụ ndị nchọpụta na ndị ọkachamara na Yemen, ha na-ata ahụhụ site na ihe isi ike nke ịrụ ọrụ na nchọpụta sayensị nakwa site na ihe isi ike nke ndụ na Yemen n'ihi agha na ụfọdụ n'ime ha na-achọ inweta a. ohere ọrụ na mpụga Yemen na ịkwado ezinụlọ ha. Mana dịka anyị siri mara na ọ dịghị mfe ịchọta ohere a. M na-adụkarị ha ọdụ ma ọ bụ ụfọdụ n'ime ha: biko na-agbalịsi ike na ihe niile ga-ekwe omume. 

Husam: Ị nwere ndụmọdụ ọ bụla maka atụmatụ ndị nwere ike inyere ndị nyocha oge mbụ aka na ebe esemokwu dị ka Yemen? 

Eqbal: Enwere m ike ịsị na ha chọrọ onye ga-elekọta ha n'ọnọdụ a siri ike. Dịka ọmụmaatụ, ụfọdụ n'ime ha kwesịrị ịga n'ihu na-amụ akwụkwọ, n'ihi agha ahụ, ha kwụsịrị. Na nwanne m nwanyị, ọ nọ na njedebe nke nna ya ukwu, mana ọ nweghị ike imecha nna ya ukwu n'ihi agha ma enwere ọtụtụ ụmụ akwụkwọ PhD - ha enweghị ike ịmecha akwụkwọ ha. Ụfọdụ n'ime ha nọkwa na mpụga Yemen, ha nwetara akwụkwọ mmụta n'aka gọọmentị, mana n'ihi ọnọdụ ha enweghị ike ịgụcha akwụkwọ ha. Yabụ ihe m nwere ike ikwu na ha kwesịrị ịga n'ihu n'ọmụmụ ihe agụmakwụkwọ na ụfọdụ n'ime ha kwesịrị inweta ohere ọrụ iji gaa n'ihu nyocha sayensị ha na ebe nchekwa. Ma nke a bụ isi ihe kacha mkpa nye ha. 

Husam: Otu n'ime ebumnuche bụ isi nke ọrụ Sayensị In Exile bụ ichekwa sayensị, nke ahụ pụtara izute mkpa dị iche iche na mba dị iche iche - ihe ị ga-ekwu n'onwe gị bụ ụfọdụ n'ime ihe ndị dị ka Science In Exile nwere ike ime iji nyere aka chekwaa sayensị na Yemen. ? 

Eqbal: Ndị otu, ha nwere ike ịkwado ụfọdụ ụlọ akwụkwọ dị na Yemen ka ịmalite ma ọ bụ mepee ọzọ ọrụ agụmakwụkwọ ha. Ọ bụrụ na e nwere ọkà mmụta n'ihe ize ndụ ma ọ bụ ndị ọkà mmụta sayensị gbara ọsọ ndụ si Yemen - ọ bụghị naanị na Yemen, n'èzí Yemen, ha kwesịrị ịga n'ihu na njem mmụta ha, na òtù ndị ha nwere ike ịkwado, n'ihi na na sayensị anyị ga-ewughachi obodo anyị n'oge na-adịghị anya.  

Husam: Daalụ Dr Eqbal Dauqan maka ị nọ na mmemme a, na ịkọrọ Sayensị International akụkọ gị. Pọdkastị a bụ akụkụ nke oru ngo ndị gbara ọsọ ndụ na ndị sayensị chụpụrụ n'ebe a na-akpọ Science in Exile. Sayensị International na-elekọta ya, atụmatụ nke ụlọ ọrụ sayensị atọ zuru ụwa ọnụ na-emekọ ọnụ n'ihu n'usoro amụma sayensị. Ndị a bụ International Science Council, the World Academy of Sciences na InterAcademy Partnership.  

Maka ozi ndị ọzọ na ọrụ Sayensị na Exile biko gaa na: Council.Science/Scienceinexile 

Ozi, echiche na ndụmọdụ ndị ọbịa anyị gosipụtara apụtaghị na ụkpụrụ na nkwenkwe nke sayensị mba ụwa. 

Eqbal Dauquan

Eqbal Dauqan bụ osote prọfesọ na Biochemistry, ọ natara Ph.D na Biochemistry site na Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), nke Òtù Na-ahụ Maka Ụmụ nwanyị na Sayensị maka Ụwa Na-emepe emepe (OWSD) kwadoro. Mmasị nyocha ya bụ isi bụ biochemistry, antioxidants nri, na nri. Na July 2013 a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nkuzi Senior na Mahadum Al-Saeed, Taiz, Yemen, ebe ọ ghọrọ Onye isi nke Ngalaba Sayensị Sayensị Ahụike Ahụike n'otu ngalaba ahụ. Na 2014 Eqbal guzobere mmemme ọhụrụ akpọrọ Therapeutic Nutrition Department in, Mahadum Al-Saeed (SU) wee họrọkwa ịbụ onye isi ngalaba a. Ọ bụ onye isi oche Yemeni Association for Science and Technology for Development- (OWSD mba isi) na Taiz obodo. A họpụtara ya ka otu n'ime ndị mmeri ise nke 2014 Elsevier Foundation Award for Early Career Women Scientists na mba ndị na-emepe emepe (Chemical Sciences).

Mgbe agha na Yemen gasịrị, a họpụtara Eqbal ka ọ bụrụ ọkà mmụta nleta na UKM, Malaysia nke IIE_SRF (USA) kwadoro site na Feb 2016 ruo Feb 2018. A họpụtara ya dị ka onye ọkachamara ọkachamara na Mahadum Agder (UiA), Kristiansand, Norway, site na Scholar at Risk (SAR) Network, USA. Na Septemba 2018, ahọpụtara ya ka TWAS Young Mgbakwunye maka 2018-2022, yana na Mee 2019 dị ka onye otu Global Young Academy (GYA) maka afọ 5. Na Nọvemba 2019, ọ meriri ihe nrite UiA bridge Builder maka 2019 dị ka nnukwu onye nnọchi anya UiA. Ugbu a, ọ na-arụ ọrụ na Mahadum Oslo (UiO), Norway, site na SAR. N'August 2021 A họpụtara Eqbal ka ọ bụrụ onye isi oche nke Sayensị na Exile Task Team "Na-akwado ndị nọ n'ihe ize ndụ, ndị chụpụrụ na ndị sayensị gbara ọsọ ndụ".

Disclaimer

Ozi, echiche na ndụmọdụ ndị ọbịa anyị wetara bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, na ọ pụtaghị na ọ bụ ụkpụrụ na nkwenye nke Science International, atụmatụ na-achịkọta ndị nnọchi anya ọkwa dị elu nke ụlọ ọrụ sayensị mba ụwa atọ: International Science Council (ISC,) InterAcademy Partnership (IAP), na World Academy of Sciences (UNESCO-TWAS).

Foto: gfpeck site na Flickr.