Prọfesọ Zeinab Osman
Onye nyocha na ihe ndị na-adịgide adịgide na ihe ndị na-eme nchọpụta na mbụ bụ onye isi nchịkwa na National Center for Research, Sudan.
E chere na ọ bụ mbipụta mbụ nke otu n'ime ụmụ akwụkwọ m na-amụ akwụkwọ n'ụwa niile.
Mgbe ọnwa ole na ole nke ogologo ụbọchị gasịrị n'ụlọ nyocha ahụ, ndị otu nyocha anyị emepụtala panel ndị na-adịghị emebi gburugburu ebe obibi maka ụlọ ọrụ ngwá ụlọ site na iji ụdị osisi Sudan ndị a na-ejighị nke ọma. Anyị ewepụtakwara ngwakọta phenolic sitere n'okike site n'osisi ndị a iji mepụta ihe mgbakwunye bio-based nke na-ebelata mmepụta formaldehyde sitere na ihe nrapado osisi nkịtị. Ọrụ ahụ gosiri otu esi agbanwe akụrụngwa ọhịa mpaghara ka ọ bụrụ ihe nchekwa na nke na-adịgide adịgide ebe ọ na-emepụta uru agbakwunyere site na ụdị osisi a na-eleghara anya.
Anyị ji ihe si na ya pụta nganga. Ihe kacha mkpa bụ na obi dị anyị ụtọ na nke a ga-abụ mbipụta mba ụwa mbụ maka onye nyocha na-eto eto nwere nkà na mmalite ọrụ sayensị ha.
Mgbe anyị nyefere akwụkwọ edemede ahụ n'akwụkwọ akụkọ mba ụwa pụrụ iche, anyị tụrụ anya na nkatọ sayensị, okwu ndị nyocha ga-ekwu, ma eleghị anya arịrịọ maka mgbanwe. Kama, a gwara anyị na, n'ihi na mba Sudan nwere mmachi US n'oge ahụ, onye mbipụta akwụkwọ ahụ enweghị ike ịtụle ihe ndị ụlọ ọrụ Sudan kwuru.
Ọ bụ ezie na ndị a bụ mmachibido iwu nke US, mmetụta ha gbasaara karịa United States. Ọtụtụ ndị na-ebipụta sayensị na-arụ ọrụ dị ka òtù dị iche iche ma na-etinye iwu maka irube isi na mmachibido iwu n'ọrụ mba ụwa ha niile.
E mechara bipụta akwụkwọ a n'akwụkwọ akụkọ mpaghara nke ndị ọgbọ nyochachara, anyị nwekwara ekele na nnyocha ahụ chọtara ebe sayensị ga-esi dị. Ma, ana m echekarị otú ọrụ onye nyocha ahụ na-eto eto ga-esi malite ma a bịa n'akwụkwọ mbụ ya ruo n'obodo sayensị zuru ụwa ọnụ.
Ahụmịhe ahụ kụziiri m na ọ bụghị akwụkwọ ndị a jụrụ ajụ ka a na-atụkarị ihe kacha njọ na-eme ka mmadụ kewapụ onwe ya n'ihe gbasara sayensị. A na-atụ ya site n'ohere ndị a na-enyeghị.
Ihe nketa sayensị nke Sudan dị ihe karịrị otu narị afọ. Nnyocha ọrụ ugbo nke a haziri ahazi malitere na 1902, wee guzobe Wellcome Tropical Research Laboratories na 1905. Nnyocha ahụike na Mahadum Khartoum na ịmepụta National Center for Research na 1970 mekwara ka ntọala sayensị nke mba ahụ sikwuo ike. Na 1991, e megharịrị ma gbanwee Kansụl Mba maka Nnyocha dị ka Ebe Nnyocha Mba (NCR), nke ka na-eje ozi dị ka ụlọ ọrụ nyocha mba kachasị na Sudan.
Ruo ọtụtụ iri afọ, Sudan wuru ụlọ ọrụ nyocha a na-akwanyere ùgwù ma mepụta ọtụtụ ọgbọ nke ndị ọkà mmụta sayensị ruru eru. Ruo ngwụcha afọ 1980, Kansụl Mba maka Nnyocha dọtara nkwado site n'aka ndị mmekọ mba ụwa na Europe na North America, ndị nchọpụta Sudan tinyekwara aka na ọganihu na ọrụ ugbo, ọgwụ, injinia, na sayensị okike.
Mgbanwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke afọ 1989 na mmachi US tinyere na 1995 gbanwere ụzọ ahụ. Amerịka họpụtara Sudan dị ka onye na-akwado iyi ọha egwu na 1993, na-ekwu maka nkwado gọọmentị Sudan na-enye maka òtù ndị na-eyi ọha egwu mba ụwa. Na 1997, Amerịka tinyere mmachi akụ na ụba zuru oke site na Nchịkwa Iwu 13067, na-ekwu maka nchegbu gbasara iyi ọha egwu, nchekwa mpaghara na mmebi ikike mmadụ. Ihe si na ya pụta gafere akụnụba. Nnyocha sayensị ghọrọ ihe a na-ekewapụkarị na mba ụwa.
Ihe ọmụmụ 1: Ọdịmma sayensị anaghị adabere naanị na ndị nchọpụta nwere nkà na ụlọ nyocha ndị nwere ngwa ọrụ dị mma, kamakwa na ịnweta usoro sayensị zuru ụwa ọnụ.
blog 
blog Alọghachiri m na Sudan mgbe m gụchara PhD m na Sayensị na Teknụzụ Mmepụta Ihe na Mahadum Lorraine dị na France na mkpakọrịta postdoctoral na Polymers School of Chemistry, Mahadum Witwatersrand dị na South Africa na 2006. Ebe m rụrụ ọrụ na gburugburu ebe nyocha jikọtara mba ụwa, amaara m ịrụkọ ọrụ ọnụ n'ofe ókèala na ibipụta akwụkwọ akụkọ mba ụwa a ma ama.
Na 2010, aghọrọ m Onyeisi nke Institute of Technology Research, NCR, site n'inwe nnukwu ịnụ ọkụ n'obi na mkpebi siri ike ime ka nnyocha sayensị sikwuo ike na Sudan. Ministri ego kwadoro ime ka ụlọ nyocha anyị dị ọhụrụ nke ọma. Ego dị maka ịzụta akụrụngwa sayensị dị elu, mana inweta ngwaọrụ ndị ahụ ghọrọ ihe ịma aka a na-atụghị anya ya. Ọtụtụ ndị na-ebubata ngwaahịa mba ụwa jụrụ ire ngwa ụlọ nyocha ma ọ bụ ihe dị mkpa nye ụlọ ọrụ Sudan n'ihi mmachi ahụ. Ọ bụ ezie na usoro ndị a bụ isi ihe gọọmentị Sudan na-elekwasị anya, mmejuputa ha site n'aka ụlọ ọrụ mba dị iche iche na-agbasakarị ọrụ azụmahịa sara mbara. Ụlọ ọrụ nabatara iwu siri ike maka nrubeisi na mmachi n'ofe netwọk ụwa ha, nke pụtara na ndị nchọpụta Sudan zutere ihe mgbochi ọbụlagodi mgbe ha na ndị na-ebubata ngwaahịa na ụlọ ọrụ ndị dị n'èzí United States na-akpakọrịta. Ihe ịma aka ndị a metụtara ọ bụghị naanị ịnweta ngwa sayensị na ihe nyocha kamakwa isonye sara mbara na sistemụ sayensị mba ụwa, gụnyere mbipụta na ohere mmekorita. N'ọnọdụ ụfọdụ, ụlọ ọrụ dị na mba ndị agbata obi enweghịkwa ike inye ihe dị mkpa n'ihi na ha bụ ndị enyemaka, ndị na-ekesa ngwaahịa, ma ọ bụ ndị mmekọ nke ụlọ ọrụ mba dị iche iche achọrọ ka ha rube isi na mmachi ndị a.
Ihe mgbochi ndị a na-agbakọta ọnụ tinyere aka na mwepu nke ndị ọkà mmụta sayensị Sudan na obodo nyocha ụwa, na-egbochi ohere maka mmekorita mba ụwa, ohere ịnweta akụrụngwa sayensị na ikike ịme nnyocha n'ọkwa achọrọ maka asọmpi zuru ụwa ọnụ.
Mmetụta nke ịnọpụ iche pụtakwara ìhè n'ohere ndị a tụfuru iji mee ka ikike nnyocha sikwuo ike. Dịka ọmụmaatụ, anyị enweghị ike irite uru zuru oke site na ụfọdụ atụmatụ sayensị mba ụwa, gụnyere ohere ndị metụtara ịtọlite na ịkwado ụlọ nyocha dị elu. Ohere ndị a furu efu nọchiri anya ihe karịrị mfu nke akụrụngwa ma ọ bụ akụrụngwa; ha na-ebelata ikike ndị nchọpụta ịzụlite nkà ọhụrụ, ịmepụta netwọk na isonye zuru oke na obodo sayensị zuru ụwa ọnụ.
Mgbe m nwesịrị ọtụtụ ọnwa nke mgbalị na-aga nke ọma, atụgharịara m gaa n'aka ndị ọzọ na-enye m ihe ndị ọzọ. Nkwụsịtụ ndị a mere ka ọrụ nyocha ahụ kwụsị ma mee ka ụmụ akwụkwọ master m gbasaa ọmụmụ ihe ha ihe karịrị otu afọ.
N'ikpeazụ, ụlọ nyocha anyị malitere ịrụ ọrụ, ndị nchọpụta anyị rụkwara ọrụ dị elu nke sayensị.
Anyị kwenyere na akụkụ siri ike agwụla. N'eziokwu, ọ ka malitere.
Mbipụta akwụkwọ ghọrọ ihe mgbochi ọzọ.
Maka ọtụtụ ndị nchọpụta, akwụkwọ a nabatara na-anọchi anya ihe karịrị ahịrịokwu ọzọ na akwụkwọ ọmụmụ ihe. Ọ bụ nnabata na ọtụtụ afọ nke ọrụ siri ike enyerela aka na ọganihu nke ihe ọmụma. Ana m echetakarị afọ ndị m biri na South Africa, ebe ndị ọrụ ibe m na-eme emume maka mbipụta ọhụrụ ọ bụla ọnụ.
Mgbe m nọ na Sudan, m hụrụ ka ndị nchọpụta na-etinye ọnwa, mgbe ụfọdụ afọ, n'ịmepụta sayensị dị mma, mana achọpụtara m na ịkọrọ ya ndị mba ụwa nwere ike isiri m ike karịa ime nnyocha ahụ n'onwe ya. Ọtụtụ mgbe, ana m eche banyere oge m tinyere, kemịkalụ ụlọ nyocha dị ụkọ, ego ọha na eze, nraranye nke ụmụ akwụkwọ na ọtụtụ awa m tinyere n'ụlọ nyocha. Ihe kpatara ọnwụ ahụ abụghị naanị akwụkwọ e bipụtara na-ebipụtaghị. Ọ bụ mfu a na-ahụghị anya nke ohere sayensị.
Nlele sayensị dabere na ihe karịrị mbipụta akwụkwọ akụkọ. Ọnụnọ weebụ siri ike nke ụlọ ọrụ na-enye ndị nchọpụta ohere ịkọrọ ọrụ ha, wulite mmekorita ma gosipụta ikike sayensị ha nye ụwa. Ma ọbụna ụdị ihe a dị mkpa nke a na-ahụ anya na-adịkarịghị anyị aka. N'oge afọ m nọ na National Center for Research, mgbalị ugboro ugboro iji guzobe weebụsaịtị gọọmentị maka Center na ụlọ ọrụ nyocha ya agaghị nke ọma n'ihi na a machibidoro ohere ịnweta nnabata weebụ dị mkpa na ọrụ dijitalụ metụtara ya n'okpuru mmachibido iwu US. N'ihi ya, ọtụtụ ọrụ sayensị nke Sudan ka bụ nke a na-anaghị ahụ anya nye ndị nyocha mba ụwa, na-egbochi ohere maka mmekorita, nnabata na mgbanwe ihe ọmụma.
Ihe ọmụmụ 2: Nnọpụiche sayensị karịrị mbipụta. Ọ na-ebelata ịhụ ihe anya, na-ebelata mmekorita mba ụwa, na-akụda ọgbọ ndị na-eme nchọpụta ọhụrụ aka ma na-ebelata ihe ọhụrụ sayensị.
Ka m na-abanye n'ọkwa nduzi nyocha, nke mbụ dịka Onyeisi nke ụlọ ọrụ m, mechaa bụrụ Onyeisi nke National Center for Research, amalitere m ịhụ na nke a abụghị ahụmịhe naanị ya. Ọ bụ ihe ịma aka sistemụ metụtara ọtụtụ otu nnyocha.
Otu ihe si na ya pụta nyere m nsogbu nke ukwuu: Ndị nchọpụta nwere nkà na-aga n'ihu na-achọ akwụkwọ akụkọ ndị na-eri anụ n'ihi na ụzọ mbipụta ziri ezi aghọọla ihe siri ike ịnweta. Mgbe ndị ọkà mmụta sayensị na-eto eto bịara n'ọfịs m na-ekwu na a nabatala akwụkwọ ha, ana m enwekarị obi abụọ ma m ga-ekele ha ma ọ bụ na m ga-enwe mwute maka ọnọdụ ndị mere ka ha nwee obere nhọrọ.
Ọnọdụ a kpaliri m ịhazi oge ọzụzụ gbasara ụkpụrụ omume mbipụta na akwụkwọ akụkọ ndị na-eri anụ, malite n'ime ụlọ ọrụ nke m wee gbasaa ihe omume ndị a na National Center for Research.
Nsogbu ahụ abụghị enweghị ikike sayensị. Ọ bụ njikọ na-eto eto n'etiti ndị nchọpụta nwere ikike na sistemụ mbipụta sayensị mba ụwa.
Ihe ọmụmụ 3: Mbipụta ihe oriri na-eri anụ anaghị abụkarị ihe na-esi na mkpebi na-adịghị mma nke ndị nchọpụta n'otu n'otu apụta. Mgbe ụfọdụ, ọ na-egosipụta ihe mgbochi dị omimi n'ime usoro nnyocha zuru ụwa ọnụ.
Ọ bụrụ na ịnọpụ iche bụ akụkụ nke nsogbu ahụ, mmekorita aghaghị ịbụ akụkụ nke ngwọta.
Agwara m ndị nchọpụta ka ha wulite mmekọrịta mba ụwa, guzobe ọrụ nyocha ọnụ ma bipụta akwụkwọ na ndị ọrụ ibe ha na mba ofesi mgbe ọ bụla ohere dị. Anyị ritekwara uru nke ukwuu site na ndị si mba Sudan bi na mba ọzọ site na Atụmatụ Mba Ndị Dị n'Otu dịka TOKTEN, nke nyeere aka ijikọ ndị nchọpụta Sudan na obodo sayensị zuru ụwa ọnụ. ma bulie nnyocha Sudan elu na ogbako mba ụwa, gụnyere na USA.
Anyị jikwa mmemme ngagharị nkwonkwo dịka NAPATA, nke Ministri Mmụta Kacha Elu nke Sudan na Campus France kwadoro.Nke a nyere anyị ohere ịgbanwe ndị nchọpụta na ụmụ akwụkwọ gụsịrị akwụkwọ n'etiti Sudan na France. E wezụga mkpughe teknụzụ, nleta ndị a nwere mmetụta dị mkpa n'uche: ịhụ na ụlọ nyocha ụlọ ha jiri ngwa ndị yiri ụlọ ọrụ French kachasị elu nyere ndị nchọpụta anyị na-eto eto aka iwepụ mmetụta nke ịnọ "n'azụ ụwa" ma jiri obi ike ọkachamara dochie ịnọpụ iche.
Njikọ ndị ọkà mmụta sayensị, ndị nchọpụta na ndị nchọpụta gosipụtara mgbanwe dị ukwuu. Mgbe m zutere otu ọkà mmụta sayensị Amerịka na ogbako na Europe, o kwetara na ọ bụ ezie na ọ nweghị ike ịkwụ ụgwọ maka agụmakwụkwọ na US, o nwere njikọ siri ike na ọtụtụ mahadum China. Mkparịta ụka ahụ, nke doro anya, meghere mmekọrịta na ụlọ ọrụ ndị China a ma ama, nke mere ka m ziga ụmụ akwụkwọ asaa maka nyocha dị elu, yana onye ọkachamara n'ihe gbasara ụlọ nyocha ka ha nweta ọzụzụ pụrụ iche.
Mmekọrịta mba ụwa nke m mechara gosi etu mmekọrịta ndị a ga-esi gbanwee. Mmekọrịta ahụ meghere ụzọ maka netwọk ọhụrụ, mee ka a hụkwuo ihe nke ọma, mee ka mma nyocha sikwuo ike ma mepụta ohere ndị a gaara apụghị iru.
Ihe ọmụmụ 4: Mmekọrịta mba ụwa ghọrọ ihe karịrị ọrụ agụmakwụkwọ. Ọ ghọrọ ihe enyemaka. O mere ka ihe ọmụma ndị Sudan bata n'ụwa niile ma meghee ụzọ dị mkpa maka ndị ọkà mmụta sayensị anyị. Site n'iweghachi obi ike na ịhụ ihe, mmekọrịta ndị a gbanwere ikewapụ ala ka ọ bụrụ isonye n'ụwa niile.
Ọ bụ ezie na akụkọ a sitere n'ahụmịhe Sudan, ekwenyere m na ozi ya gbasara nke ukwuu.
Taa, esemokwu, esemokwu mpaghara, mmachi akụ na ụba na nsogbu ndị ọzọ zuru ụwa ọnụ ka na-emetụta ndị nchọpụta n'ọtụtụ akụkụ nke ụwa. Mgbe ọ bụla ndị ọkà mmụta sayensị kewapụrụ onwe ha na netwọk mba ụwa, ihe ndị ga-esi na ya pụta gafere ọrụ nke onye ọ bụla. Usoro nyocha niile na-efunahụ visibiliti, ihe ọhụrụ na-ebelata, ihe ọmụma bara uru na-etinye ihe egwu ka a ghara ịhụ ya anya.
Ya mere, ichekwa mmekorita sayensị mba ụwa abụghị naanị ịkwado ndị nchọpụta n'otu n'otu. Ọ bụ maka ichekwa ikike mmadụ n'otu n'otu iji nweta ihe ọmụma, dozie nsogbu zuru ụwa ọnụ na ịzụ ọgbọ ndị ọkà mmụta sayensị na-esote.
N'ileghachi anya azụ n'ihe karịrị afọ iri atọ n'ime nnyocha, dịka onye ọkà mmụta sayensị, onye ndu nyocha na onye isi oche nke National Center for Research nke Sudan, ekwere m na ihe iyi egwu kachasị na sayensị abụghị enweghị nkà ma ọ bụ echiche. Ọ bụ ikewapụ onwe onye na sayensị.
Na Sudan, nkewapụ ahụ apụtaghị n'enweghị ihe mgbochi. Kama nke ahụ, o toro ruo ọtụtụ afọ n'ihi mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, mmachibido iwu mba ụwa na enweghị ntụkwasị obi ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba nke mba ahụ ruo ogologo oge.
Mgbe mba Amerịka họpụtara mba Sudan dịka mba na-akwado iyi ọha egwu, mmekorita sayensị mba ụwa malitere isi ike. Mmachi ego, ihe mgbochi nye azụmahịa mba ụwa na amụma nlezianya nke ọtụtụ ụlọ ọrụ, ndị mbipụta akwụkwọ na òtù ego nabatara kpatara ihe mgbochi ndị gafere ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọ bụ ezie na usoro ndị a metụtara steeti ahụ, ihe ndị a si na ha pụta bụ ndị nchọpụta, mahadum na ụlọ ọrụ sayensị nke na-enweghị ọrụ ọ bụla n'ọnọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke dugara ha. Ihe si na ya pụta bụ mwepụ nke obodo sayensị dum na mgbanwe ihe ọmụma zuru ụwa ọnụ.
Sayensị na-eto nke ọma mgbe ihe ọmụma, ndị nchọpụta na echiche nwere ike ịgafe ókèala n'enweghị nsogbu. Ọ bụ ezie na usoro sayensị na-arụ ọrụ n'ime eziokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ohere ịnweta ihe ọmụma sayensị na mmekorita kwesịrị ịnọgide na-emeghe ma na-agụnye mmadụ niile dịka o kwere mee. Ichebe mgbanwe sayensị site na ihe mgbochi ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị mkpa iji hụ na ndị nchọpụta nwere nkà, ebe ọ bụla ha nọ, nwere ike inye aka na idozi ihe ịma aka ndị mmadụ na-eche ihu.
Ihe ọmụma sayensị na-eto mgbe e kesara ya n'ofe ókèala. Ya mere, ijide n'aka na onye nyocha ọ bụla nwere ohere itinye aka na azụmahịa a na-ekerịta abụghị naanị ọrụ sayensị, kamakwa nkwa maka ọdịmma ọha na eze zuru ụwa ọnụ na ihe nketa sayensị anyị na-ekerịta. Ihe ịma aka kachasị mkpa n'ụwa, mgbanwe ihu igwe, ọrịa na-efe efe, nchekwa nri, mfu nke ụdị ihe dị iche iche na mmepe na-adịgide adịgide, agaghị edozi site na obodo sayensị dịpụrụ adịpụ.
Ahụmịhe Sudan na-egosi na ọ bụghị ọdịdị ala ma ọ bụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ekpebi ịdị mma sayensị. N'agbanyeghị ọtụtụ iri afọ nke ịnọpụ iche, ndị ọkà mmụta sayensị Sudan nọgidere na-enye aka na mbọ sayensị zuru ụwa ọnụ. Otu ihe atụ pụtara ìhè bụ Dọkịta Balgis Osman-Elasha nke Kansụl Kasị Elu maka Gburugburu Ebe Obibi na Akụrụngwa Okike (HCENR), onye jere ozi dịka Onye Isi Odee nke Akụkọ Nyocha nke Anọ nke Òtù Mba Ndị Dị n'Otu na Mgbanwe Ihu Igwe (IPCC). A nabatara ọrụ IPCC site na 2007 Nobel Peace Prize, enyere ndị IPCC na Al Gore aka ọnụ. 33˒4 Mmezu a na-egosi na ndị ọkà mmụta sayensị si mba ndị na-eche ihu n'ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị na akụ na ụba ihu nwere ike inye aka bara uru n'ịgwọ nsogbu ụwa mgbe enyere ha ohere isonye na mmekorita sayensị mba ụwa. Ịwepụ ndị ọkà mmụta sayensị n'ihi esemokwu, mmachi, ma ọ bụ ihe mgbochi ndọrọ ndọrọ ọchịchị abụghị naanị ihe na-eme ka ndị mmadụ ghara inwe ihe ọmụma; ọ na-anapụ obodo ụwa ihe ọmụma nke nwere ike inyere aka idozi nsogbu ndị na-emetụta anyị niile.
Mụtakwuo maka ọrụ anyị na sayensị n'oge nsogbu.
Foto site na ammar nasir on Unsplash
Disclaimer
Ozi, echiche na ndụmọdụ ndị e depụtara na blọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa ihe na-egosi ụkpụrụ na nkwenye nke Kansụl Sayensị Mba Nile.
Gụkwuo gbasara ohere nkwado njem maka nzukọ ndị otu etiti oge Gụkwuo gbasara Ime nnyocha omume ọma n'ebe ndọrọ ndọrọ ọchịchị nwere oke ụkpụrụ omume Gụkwuo gbasara Sayensị nke oge a: ihe ndị na-akpata mgbanwe n'etiti geostrategic, technology na soshal midia 
