Disclaimer
Ozi, echiche na ntụnye ndị ewepụtara na blọọgụ ndị ọbịa anyị bụ nke ndị nyere aka n'otu n'otu, ọ bụghịkwa na-egosipụta ụkpụrụ na nkwenye nke International Science Council.
Site na European Organisation for Nuclear Research (CERN), guzobere n'etiti ndị mbụ iro ihe na-erughị afọ iri ka njedebe nke Agha Ụwa nke Abụọ, ruo na International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA), nke US na Soviet Union kwalitere dị ka ngwá ọrụ nke imekọ ihe ọnụ n'ofe Iron Curtain na elu nke Agha Nzuzo, na Synchrotron-light maka Sayensị nnwale na ngwa na Middle East (SESAME), nke mba ndị nwere ajọ mmekọrịta na mpaghara na-akwado, akụrụngwa nyocha mba ụwa na-arụ ọrụ mgbe niile dị ka ọkụ nke diplomacy sayensị.
Akụrụngwa nyocha mba ụwa na-achịkọta ndị nyocha kacha mma sitere n'akụkụ ụwa niile, n'agbanyeghị okwukwe ha ma ọ bụ obodo ha. A na-ewerekarị ha dị ka ngwá ọrụ udo na iwulite ntụkwasị obi, ebe ha na-akwalite ọdịmma ọha, na-ejekwa ozi dị ka mkpali nke ihe a ga-enweta ma ọ bụrụ na mmadụ na-arụkọ ọrụ ọnụ iji nweta otu ebumnuche. Ọbụna taa, megide esemokwu geopolitical niile, China, EU, India, Japan, Korea, Russia na US ka na-ewukọ ọnụ. International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER) na France - nnukwu jigsaw zuru ụwa ọnụ nke a na-apụghị imecha ma mba niile na-ebuga mpempe akwụkwọ ha kwere nkwa.
N'azụ ngosi a nke ịkwalite udo site na imekọ ihe ọnụ sayensị, Otú ọ dị, a na-enwewanye ihe àmà na-egosi na akụrụngwa nyocha nke mba ụwa enweghị ihe ọ bụla na-egbochi geopolitics - n'ụzọ megidere ya. Ọtụtụ n'ime ha na-enweta ndị agha geopolitical centrifugal na-anwa ịdọwa ha, gụnyere site na mmanye iwu ma ọ bụ nke afọ ofufo, na-eduga na nkwusioru ma ọ bụ nkwụsị nke mmekorita yana n'ọnọdụ ụfọdụ nnukwu ụkọ ego. Ụfọdụ gara n'ihu machibido ndị ọrụ ha ka ha na ndị ọrụ ibe ha na Rọshịa bipụta. Isi ihe owuwu na ndị mmekọ Russia dị ka ndị Ngwa maka nyocha Antiproton na ion (FAIR) ma ọ bụ na European XFEL chere nsogbu ndị tara akpụ ihu. N'otu aka ahụ, ndị Ụlọ ọrụ nkwonkwo maka nyocha nuklia (JINR) na Dubna (Russia) tara ahụhụ dị ukwuu site n'ịtufu ọtụtụ ndị mmekọ Western.
Ọ bụ ezie na enwere ike inwe ezigbo ihe kpatara na onye ọ bụla n'otu n'otu, mmepe ndị a na-emebi n'ozuzu ike nke akụrụngwa nyocha mba ụwa iji wuo àkwà mmiri na ime ka ọwa nkwukọrịta meghee. Ọbụna ihe atụ kachasị mma nke diplomacy sayensị, CERN, tụfuru "adịghị ọcha" mgbe o kpebiri ịkwụsị imekọ ihe ọnụ na ụlọ ọrụ Russia. A na-eji enweghị ntụkwasị obi dochie ntụkwasị obi, ọbụlagodi n'etiti ndị ọkà mmụta sayensị, a na-etinyekwa usoro mgbochi n'ofe bọọdụ ahụ. Na mgbakwunye, akụrụngwa nyocha nke mba ụwa na-abụkarị mmerụ ahụ nke mkpebi ndọrọ ndọrọ ọchịchị sara mbara, dị ka amụma visa na-egbochikarị.
Otú ọ dị, ọ bụghị ihe niile ka ọnọdụ ahụ bụ ọdachi. Mmasị ọhụrụ na diplomacy sayensị zuru ụwa ọnụ - nke mmepe nke a European Framework for Science Diplomacy na UNESCO Global Ministerial Dialogue on Science Diplomacy - na-enye ohere pụrụ iche maka akụrụngwa nyocha nke mba ụwa iji gosipụta ike ha. N'ebe a, otu ihe dị iche iche nke nhazi ha na-abara ha uru: ọtụtụ n'ime ha bụ iwu mba ụwa na nkwekọrịta, ọ bụghịkwa ihe na-aga n'ihu ịchụpụ onye mmekọ ọbụlagodi na ịchọrọ. Nke a na-echebe ha ruo n'ókè ụfọdụ pụọ na nzuzu geopolitical nke ụbọchị ahụ, ebe o doro anya na ọ naghị edozi nsogbu ahụ mgbe ndị mmekọ na-adịghị ebi ndụ kwekọrọ na nkwa ha, karịsịa n'ihe gbasara ego.
Dị ka kpochapụwo dee okwu n'etiti mba ọzọ ministri na-esiwanye na-anọchi na-elekọta mmadụ mgbasa ozi posts na isi akwụkwọ ozi, e nwere (ọzọ) ude na diplomatic okirikiri na nkà mmụta sayensị imekọ ihe ọnụ site mba nnyocha infrastructures nwere ike inyere easing geopolitical muteness na ntị chiri, mbịne ha n'ime isi ngwá nke track 2 diplomacy. N'ezie, ọ bụghị ihe ndabara na ugbua ngwugwu mmachi EU nke mbụ megide Russia ewepụla imekọ ihe ọnụ na ngwakọta nuklia, nchekwa nuklia na nchekwa, na oghere site na mmachi ahụ, si otú a na-edebe ụfọdụ windo maka imekọ ihe ọnụ, ọbụlagodi ma ọ bụrụ na nke a bụ mkpebi siri ike karịa nhọrọ atụmatụ.
Yabụ kedu ihe akụrụngwa nyocha mba ụwa kwesịrị ime na ọnọdụ geopolitical dị ugbu a?
Nke mbụ, mee ihe kachasị mma: sayensị mara mma, itinye aka na ịzụ nkà kacha mma ị nwere ike nweta n'akụkụ ụwa niile. N'agbanyeghị geopolitics, enweghị ike ikwenye na nke ahụ. Gaa n'ihu na mpaghara sayensị, na ime nke a, kpalie ndị mmadụ maka nyocha nke ọchịchọ ịmata ihe kpatara. Gosi ihe a kpọrọ mmadụ nwere ike nweta mgbe ha na-arụkọ ọrụ ọnụ, na-edozi ihe ịma aka nkịtị. Ọtụtụ akụrụngwa nyocha mba ụwa na-emepụta ihe a na-ahụ anya, nke enwere ike iji kpalie ndị mmadụ maka sayensị. Gosi na ọrụ gị bụ ihe ka ukwuu karịa ndọrọ ndọrọ ọchịchị kwa ụbọchị. Mụta imetụ ndị mmadụ n'obi, na-egosipụtakwa ka ọrụ gị si abara ọha mmadụ uru.
Nke abụọ, asịla na ị ga-eme ka udo dịrị n’ụwa. Ị gaghị. Ma mee ihe dị gị n'obi iji wulite ntụkwasị obi, site na nyocha nke ị na-eme ma ọ bụ otu i si eme ya. Cheta na ndị mmadụ na ndị mmadụ na-akpakọrịta ihe, ọ bụghị nanị n'etiti ndị ọkà mmụta sayensị, kamakwa n'etiti ndị nnọchiteanya, na mba nyocha akụrụngwa nwere ohere dị n'etiti abụọ. Akụrụngwa dị ka Large Hadron Collider ma ọ bụ na Nnukwu Telescope na-enweta nleta nke ndị isi obodo, ndị eze na ndị isi ndị ọzọ mgbe niile, ebe ha na-eje ozi dị ka ebe ịse foto maka ihe nkiri blockbuster. Jiri ohere ndị ahụ gbasaa ozi gbasara ihe mmekorita mba ụwa na sayensị nwere ike nweta yana otu akụrụngwa nyocha mba ụwa si etinye aka na ya.
Nke atọ, kweta na enweghị ike ịzenarị nnyonye anya geopolitical ma bụrụ eziokwu gbasara ha. A sị ka e kwuwe, a na-eji ego ndị na-atụ ụtụ isi na-akwado akụrụngwa nyocha. Ọ ga-adị mkpa ka ị dozie okwu ndị a, ma ọ masịrị gị ma ọ bụ na ị chọghị, na ime ka elephant ahụ dị n'ime ụlọ adịghị ebe ahụ agaghị eme ka ọ pụọ. Ugbu a, asọmpi na nchekwa nyocha bụ okwu a na-ekwu n'obodo, onye ọ bụla ga-etinyekwa aka n'ikike ha niile iji mee ka imekọ ihe ọnụ mba ụwa mepere emepe na nchekwa. N'otu oge ahụ, gbalịa ịmepụta oghere ndị dị mkpa maka anwansi nke diplomacy sayensị ime.
Nke anọ, mkpụrụ ugbu a osisi maka ọdịnihu. O nwere ike ị gaghị ahụ mkpụrụ ya n'oge na-adịghị anya, ma anyị niile kwesịrị ime ka olileanya maka ụwa ka mma dịrị ndụ.
Foto dị na Nadia G on Unsplash
Gụkwuo maka nkwekọrịta ọhụrụ iji kwalite amụma, nyocha na ihe ọmụma metụtara omume 
Gụkwuo maka ntụkwasị obi na sayensị: Ọrụ omume maka ndị sayensị na mahadum 
Gụkwuo maka Ịga n'ihu nhazi nhazigharị na nbipụta na nyocha nyocha 
